Dlaczego wcześniak potrzebuje specjalnej diagnostyki?

Wcześniakiem jest dziecko urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Im wcześniej dochodzi do porodu, tym większe jest ryzyko, że poszczególne narządy i układy nie są jeszcze w pełni dojrzałe. Może to zwiększać ryzyko problemów zdrowotnych zarówno w okresie noworodkowym, jak i w późniejszych etapach rozwoju.

Z tego powodu wcześniak może wymagać dodatkowej diagnostyki i regularnych kontroli również po wypisie ze szpitala. Ich zakres zależy przede wszystkim od wieku ciążowego i masy urodzeniowej dziecka, a także od przebiegu ciąży, porodu i pobytu na oddziale neonatologii. Plan badań i konsultacji specjalistycznych powinien być zawsze indywidualnie dopasowany do potrzeb dziecka.

Wczesna i odpowiednio zaplanowana diagnostyka wcześniaka:

• pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości i wdrożyć odpowiednie leczenie;

• umożliwia ograniczenie skutków niektórych powikłań wcześniactwa;

• zwiększa szanse na prawidłowy rozwój dziecka. 

Opieka w szpitalu 

Diagnostyka wcześniaka rozpoczyna się bezpośrednio po porodzie. Lekarze i personel neonatologiczny monitorują podstawowe parametry życiowe oraz oceniają ogólny stan noworodka. Wykorzystuje się m.in. skalę Apgar, w której ocenia się czynność serca, oddychanie, napięcie mięśniowe, reakcję na bodźce i kolor skóry. Ocenę przeprowadza się w 1. i 5. minucie życia, a w razie potrzeby powtarza również w kolejnych minutach. 

W zależności od stanu dziecka i przebiegu hospitalizacji wykonywane są również badania laboratoryjne. Mogą one obejmować m.in.:

• morfologię krwi – pozwala ocenić m.in. liczbę krwinek czerwonych, białych i płytek oraz wykryć niedokrwistość;

• CRP (białko C-reaktywne) – pomaga ocenić, czy w organizmie może toczyć się proces zapalny;

• posiew krwi – pozwala wykryć drobnoustroje obecne we krwi, jeśli istnieje podejrzenie zakażenia;

• gazometrię – umożliwia ocenę m.in. poziomu tlenu i dwutlenku węgla oraz równowagi kwasowo-zasadowej;

• stężenie bilirubiny – pozwala ocenić nasilenie hiperbilirubinemii i monitorować żółtaczkę noworodkową;

• stężenie elektrolitów – m.in. sodu i potasu, a w zależności od sytuacji również wapnia;

• stężenie glukozy we krwi – wcześniaki są bardziej narażone na hipoglikemię, czyli zbyt niski poziom glukozy;

• badania przesiewowe w kierunku chorób wrodzonych i metabolicznych.

Zakres wykonywanych badań nie jest taki sam u każdego wcześniaka. Lekarz dobiera je do wieku ciążowego, masy urodzeniowej, stanu dziecka i występujących powikłań.

W razie wskazań wykonywane są również badania moczu. Mogą pomóc w wykrywaniu zakażenia układu moczowego oraz nieprawidłowości dotyczących układu moczowego i gospodarki wodno-elektrolitowej. Ocena funkcji nerek może wymagać również dodatkowych badań laboratoryjnych i obrazowych.

Bardzo ważną rolę w diagnostyce wcześniaków odgrywają badania obrazowe. Jednym z nich jest USG przezciemiączkowe, które pozwala ocenić mózg i wykryć m.in. krwawienia śródczaszkowe oraz inne nieprawidłowości. W zależności od stanu dziecka wykonywane jest również RTG klatki piersiowej, które pozwala ocenić stan płuc i wykryć nieprawidłowości, m.in. związane z zespołem zaburzeń oddychania.

W czasie hospitalizacji lub przed wypisem wykonywane są również badania i konsultacje, których zakres zależy od wieku ciążowego, stanu dziecka i przebiegu leczenia. Mogą obejmować m.in.:

• badanie słuchu – w celu wykrycia ewentualnych zaburzeń;

• echo serca – jeśli istnieją wskazania do oceny budowy i funkcjonowania serca oraz przewodu tętniczego;

• badanie okulistyczne w kierunku retinopatii wcześniaków (ROP) – u dzieci spełniających kryteria do badań przesiewowych.

Dzięki odpowiedniej diagnostyce możliwe jest wczesne wykrycie nieprawidłowości i wdrożenie leczenia, jeśli jest ono potrzebne. Dziecko może opuścić szpital, gdy jest w stanie samodzielnie utrzymać temperaturę ciała, przyjmować posiłki bez użycia sond oraz systematycznie przybiera na wadze. 

Podczas trwania hospitalizacji personel medyczny stopniowo przygotowuje rodziców do samodzielnej opieki nad wcześniakiem i do wyjścia ze szpitala. 

Opieka po wypisie ze szpitala 

Po zakończonej hospitalizacji wcześniak może potrzebować dalszej diagnostyki i kontroli u różnych specjalistów. Dokładny harmonogram wizyt rodzice otrzymują w dniu wypisu ze szpitala. Wcześniak powinien pozostawać pod opieką pediatry lub neonatologa oraz, w zależności od potrzeb, innych specjalistów, w tym:

• audiologa – pierwsze badanie słuchu wykonywane jest jeszcze w szpitalu, ale u części wcześniaków może być potrzebna dalsza kontrola, szczególnie jeśli wynik badania w szpitalu był niejednoznaczny lub dziecko jest w grupie ryzyka;

• okulisty – wcześniaki są bardziej narażone na retinopatię wcześniaczą, dlatego dzieci z grupy ryzyka wymagają regularnych badań okulistycznych. Wczesne wykrycie zmian pozwala na ich odpowiednie monitorowanie i, jeśli jest to konieczne, leczenie;

• kardiologa – jeśli u dziecka występują nieprawidłowości dotyczące układu krążenia, np. wada serca lub przetrwały przewód tętniczy (przewód Botalla), może być konieczna kontrola kardiologiczna;

• pulmonologa – wcześniaki, szczególnie urodzone bardzo przedwcześnie, są narażone na problemy z układem oddechowym. Konsultacja pulmonologiczna może być potrzebna m.in. u dzieci z przewlekłymi chorobami płuc lub wymagających dalszego leczenia układu oddechowego;

• neurologa – dzieci urodzone przedwcześnie są bardziej narażone na zaburzenia rozwoju układu nerwowego, dlatego w zależności od sytuacji mogą wymagać oceny m.in. napięcia mięśniowego, odruchów i rozwoju psychoruchowego; 

• fizjoterapeuty – ocenia rozwój ruchowy dziecka i w razie potrzeby pomaga dobrać odpowiednie ćwiczenia oraz formę rehabilitacji wspierającej jego rozwój;

• ortopedy – w przypadku nieprawidłowości dotyczących stawów biodrowych dziecko może wymagać konsultacji ortopedycznej. W razie wskazań wykonywane jest USG bioderek;

• neurologopedy – ocenia m.in. sposób ssania, połykania i koordynację tych czynności z oddychaniem, a później wspiera rozwój komunikacji i mowy;

• nefrologa – wcześniactwo wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych zaburzeń dotyczących nerek i ciśnienia tętniczego. W razie wskazań nefrolog może zlecić odpowiednią diagnostykę i monitorować funkcję nerek;

• endokrynologa – w przypadku zaburzeń wzrastania lub nieprawidłowości mogących wskazywać na problemy z gospodarką hormonalną dziecko może wymagać konsultacji endokrynologicznej;

• psychologa – może wspierać dziecko i jego rodzinę w przypadku trudności emocjonalnych, rozwojowych lub problemów z funkcjonowaniem dziecka w grupie rówieśniczej. 

Warto podkreślić, że przedstawiona lista nie oznacza, że każdy wcześniak będzie potrzebował wizyt u wszystkich wymienionych specjalistów. Zakres i częstotliwość kontroli zależą od wieku ciążowego, masy urodzeniowej, przebiegu hospitalizacji i aktualnego stanu dziecka. Harmonogram badań jest ustalany indywidualnie.  

Podsumowanie

Opieka diagnostyczna nad wcześniakiem nie polega na wykonywaniu jak największej liczby badań i odbywaniu wizyt u wszystkich specjalistów. Podstawą jest regularna kontrola rozwoju dziecka i reagowanie na pojawiające się nieprawidłowości. Dzięki temu można szybko wykryć ewentualne problemy, wdrożyć odpowiednie leczenie i zapewnić dziecku jak najlepsze warunki do rozwoju.  

Profesjolnaliści