Kamica nerkowa: dlaczego powstaje i jak jej zapobiegać?
Czym jest kamica nerkowa?
Kamica nerkowa to choroba układu moczowego, w przebiegu której w nerkach wytrącają się związki chemiczne, tworząc złogi, potocznie zwane kamieniami nerkowymi.
Jest to dość powszechna choroba – występuje u około 10% osób dorosłych. Najczęściej dotyczy mężczyzn między 40. a 50. rokiem życia. Kobiety chorują rzadziej, zwykle między 50. a 70. rokiem życia oraz w okresie ciąży, gdy częściej dochodzi do zastoju moczu lub bakteryjnych infekcji dróg moczowych.
Typowym objawem kamicy nerkowej jest kolka nerkowa. Przynajmniej jeden napad kolki w życiu występuje u około 10% mężczyzn i 5% kobiet. Pierwszy epizod najczęściej pojawia się między 20. a 40. rokiem życia. U około połowy pacjentów w ciągu 5–10 lat dochodzi do nawrotu.
Kamica nerkowa bywa nazywana również kamicą moczową. Oba określenia odnoszą się do obecności kamieni w układzie moczowym. Termin „kamica nerkowa” wskazuje na ich lokalizację w nerkach, natomiast „kamica moczowa” obejmuje kamienie znajdujące się w dowolnym miejscu układu moczowego, np. w moczowodzie lub pęcherzu.
Jak powstają kamienie nerkowe?
Kamienie nerkowe tworzą się z substancji obecnych w moczu. W prawidłowych warunkach są one w nim rozpuszczone. Jeśli ich stężenie jest zbyt duże, zaczynają się krystalizować. Najpierw powstają drobne kryształki, potocznie nazywane „piaskiem w nerkach”. Z czasem łączą się one ze sobą, tworząc coraz większe złogi.
Kamienie nerkowe są zwykle zbudowane ze szczawianu lub fosforanu wapnia, rzadziej z kwasu moczowego, struwitu lub cystyny.
Jakie są przyczyny kamicy nerkowej?
Krystalizacji substancji obecnych w moczu sprzyjają:
-
predyspozycje genetyczne;
-
nieprawidłowe pH moczu;
-
zastój moczu oraz jego nieprawidłowy odpływ;
-
infekcje układu moczowego;
-
nadmierne zagęszczenie moczu spowodowane zbyt małą podażą płynów;
-
niedobór związków hamujących powstawanie złogów (np. magnezu lub cytrynianów);
-
przyjmowanie zbyt dużych dawek witaminy D, witaminy C lub wapnia;
-
stosowanie niektórych leków;
-
choroby sprzyjające kamicy (np. choroba Leśniowskiego-Crohna, dna moczanowa, nadczynność przytarczyc, cukrzyca typu 2);
-
nieprawidłowa dieta.
Jakie są objawy kamicy nerkowej?
Kamica nerkowa może przez lata nie dawać żadnych objawów. Jej typowym objawem jest kolka nerkowa – nagły, bardzo silny ból, często opisywany jako silniejszy niż ból porodowy. Pojawia się w momencie przemieszczania się kamienia z nerki do moczowodu, co powoduje jego podrażnienie lub częściowe bądź całkowite zablokowanie odpływu moczu.
Ból towarzyszący kolce nerkowej jest zlokalizowany w okolicy lędźwiowej lub w dole brzucha, po jednej stronie. Może promieniować wzdłuż moczowodu do podbrzusza. Jeśli kamień jest niewielki, może szybko przesunąć się do pęcherza i wtedy ból trwa krótko. W przypadku większych kamieni kolka może utrzymywać się nawet kilka dni. W takiej sytuacji może być konieczna interwencja urologiczna.
Kolce nerkowej mogą towarzyszyć:
-
nudności i wymioty;
-
zimne poty;
-
omdlenia;
-
częste parcie na mocz oraz oddawanie moczu w niewielkich ilościach;
-
pieczenie przy oddawaniu moczu;
-
uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza;
-
krwiomocz, będący wynikiem uszkodzenia moczowodu przez kamień;
-
dreszcze i gorączka, jeśli kolce towarzyszy zapalenie układu moczowego.
Kolka nerkowa – kiedy do lekarza?
Do lekarza należy zgłosić się, jeśli:
-
dolegliwości pojawiły się po raz pierwszy w życiu – lekarz ustali ich przyczynę i zleci dalszą diagnostykę;
-
atak kolki jest silniejszy niż poprzednie i nie ustępuje po krótkim czasie.
Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają: gorączka, krwiomocz, zmniejszenie ilości oddawanego moczu, zatrzymanie moczu lub inne niepokojące objawy.
Kamica nerkowa – diagnostyka
Najczęściej wykonywanym badaniem w przypadku podejrzenia kamicy nerkowej jest USG jamy brzusznej. Jest to badanie łatwo dostępne, nieinwazyjne i pozwalające wykluczyć inne patologie.
Wykonuje się również tomografię komputerową lub badanie rentgenowskie jamy brzusznej. Metody te stosuje się głównie w trudniejszych przypadkach diagnostycznych. Coraz rzadziej wykorzystuje się urografię, czyli badanie radiologiczne z dożylnym podaniem kontrastu.
Konieczne jest także wykonanie badań laboratoryjnych krwi i moczu, które pomagają ustalić przyczynę tworzenia się kamieni.
Jak się leczy kamicę nerkową?
W większości przypadków, jeśli kamica nerkowa objawia się wyłącznie bólem, stosuje się leczenie zachowawcze. Polega ono na podawaniu leków przeciwbólowych i rozkurczowych. Zaleca się również zwiększenie ilości wypijanych płynów. Takie postępowanie łagodzi ból i zwiększa prawdopodobieństwo samoistnego wydalenia kamienia z układu moczowego.
Jeśli kamień jest zbyt duży lub jego położenie uniemożliwia samoistne wydalenie, stosuje się metody zabiegowe. Najczęściej wykonuje się:
-
litotrypsję pozaustrojową – rozbijanie kamieni za pomocą fal uderzeniowych. Powoduje to rozpad kamienia na drobne fragmenty, które mogą zostać wydalone z moczem. Zabieg jest mało inwazyjny, zwykle nie wymaga znieczulenia ogólnego i najczęściej przeprowadza się go ambulatoryjnie;
-
nefrolitotrypsję przezskórną – stosowaną w bardziej złożonych przypadkach. Polega na rozdrobnieniu i usunięciu kamieni przez niewielkie nacięcie skóry w okolicy nerki. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu. Zwykle wymaga krótkiej hospitalizacji. Powrót do pełnej aktywności następuje po około 2 tygodniach;
-
ureterorenoskopię – polegającą na wprowadzeniu cienkiego endoskopu przez cewkę moczową do pęcherza, a następnie do moczowodu. Umożliwia to obejrzenie kamienia i jego usunięcie w całości lub po wcześniejszym rozdrobnieniu. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu, bez konieczności nacinania skóry.
Ze względu na skuteczność i mniejszą inwazyjność nowoczesnych metod, klasyczne operacje usunięcia kamieni wykonuje się obecnie rzadko.
Jak zapobiegać kamicy nerkowej?
U niektórych osób kamica nerkowa występuje tylko raz w życiu. Jest to jednak choroba z tendencją do nawrotów. Ryzyko ponownego pojawienia się kamieni wynosi około 50% w ciągu 10 lat. Kamicę nerkową można leczyć, ale można jej także zapobiegać poprzez odpowiedni styl życia.
Kluczowe znaczenie ma odpowiednia podaż płynów. Dobowa objętość moczu powinna wynosić około 2 litry, co zwykle oznacza wypijanie 2,5–3 litrów płynów dziennie. Najlepiej aby przynajmniej połowę stanowiła woda filtrowana lub niskozmineralizowana. Płyny należy przyjmować regularnie, w niewielkich porcjach przez cały dzień. Warto pamiętać o wypiciu wody przed snem oraz po porannym oddaniu moczu. Ilość płynów należy zwiększyć podczas upałów i po wysiłku fizycznym. Odpowiednie nawodnienie zmniejsza stężenie składników mineralnych w moczu, ogranicza ich krystalizację oraz redukuje ryzyko zastoju moczu i infekcji układu moczowego.
Pojawiają się doniesienia o korzystnym wpływie spożywania piwa w kamicy nerkowej. Rzeczywiście zwiększa ono ilość wydalanego moczu i zmniejsza jego zagęszczenie. Nie należy jednak traktować go jako metody profilaktyki. Regularne spożywanie alkoholu może prowadzić do otyłości, marskości wątroby, zapalenia trzustki oraz uzależnienia.
Istotne znaczenie ma również dieta. Zaleca się ograniczenie spożycia mięsa i ryb, ponieważ sprzyjają zakwaszeniu moczu, a tym samym powstawaniu kamieni. Należy także zmniejszyć ilość soli w diecie – zawarty w niej sód zwiększa wydalanie wapnia z moczem, z którego mogą powstawać kamienie. Warto ograniczyć produkty bogate w szczawiany, takie jak czekolada, buraki, szpinak, rabarbar, truskawki, kawa czy herbata. Jednocześnie dieta powinna zawierać więcej warzyw i owoców, które dostarczają potasu, magnezu i błonnika, wspierając prawidłową pracę nerek.
Kolejnym elementem profilaktyki jest regularna aktywność fizyczna i utrzymanie prawidłowej masy ciała. Osoby z otyłością, zespołem metabolicznym, cukrzycą typu 2 lub nadciśnieniem tętniczym częściej chorują na kamicę nerkową.
Osoby z kamicą nerkową nie powinny suplementować wapnia ani witaminy D bez konsultacji z lekarzem. Nie należy także lekceważyć infekcji układu moczowego, zwłaszcza przewlekłych. Leki przepisane przez lekarza należy przyjmować zgodnie z zaleceniami.
Zalecenia profilaktyczne mogą różnić się w zależności od rodzaju kamieni. Dlatego warto zbadać skład chemiczny wydalonego lub usuniętego kamienia oraz wykonać badanie moczu, które pozwala ocenić skład obecnych w nim substancji mineralnych. Umożliwia to precyzyjne ustalenie zaleceń dietetycznych i dalszego leczenia.
Podsumowanie
Kamica nerkowa to powszechna choroba układu moczowego prowadząca do powstawania kamieni w nerkach. Jej typowym objawem jest kolka nerkowa – nagły, bardzo silny ból w okolicy lędźwiowej. Choroba ma charakter nawrotowy, jednak dzięki odpowiedniemu postępowaniu można zmniejszyć ryzyko jej ponownego wystąpienia.
Źródła:
https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/lista/100347,jak-uniknac-nawrotow-kamicy-nerkowej
https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/164280,dieta-w-kamicy-nerkowej
http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2464
Wszelkie prawa zastrzeżone