Tarczyca i psychologia – jak hormony wpływają na samopoczucie psychiczne?

Tarczyca to niewielki, ale bardzo ważny narząd. Produkuje przede wszystkim tyroksynę (T4) i trójjodotyroninę (T3), których wydzielanie jest regulowane przez tyreotropinę (TSH), czyli hormon produkowany przez przysadkę mózgową. Hormony tarczycy wpływają na funkcjonowanie wielu układów i narządów, m.in. układu pokarmowego, krążenia, mięśniowego, rozrodczego oraz nerwowego. 

Już na etapie życia płodowego hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego. Ich niedobór, szczególnie we wczesnym okresie rozwoju, może prowadzić do zaburzeń rozwoju mózgu, a w konsekwencji wpływać na późniejsze funkcje poznawcze i rozwój dziecka. 

Również w życiu dorosłym związek pomiędzy tarczycą a układem nerwowym ma istotne znaczenie. Hormony tarczycy mają receptory w całym mózgu. W związku z tym wpływają na jego metabolizm i funkcjonowanie. Zaburzenia ich stężenia mogą oddziaływać m.in. na procesy związane z regulacją nastroju i funkcji poznawczych. Z tego powodu zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy mogą przekładać się nie tylko na objawy fizyczne, ale również na samopoczucie psychiczne. 

Niedoczynność tarczycy a samopoczucie psychiczne 

Niedoczynność tarczycy to stan, w którym nie produkuje ona wystarczającej ilości hormonów. Prowadzi to do ogólnego spowolnienia metabolizmu organizmu i pojawienia się różnorodnych objawów. 

Wśród najbardziej powszechnych fizycznych objawów niedoczynności tarczycy wymienia się m.in.:

• przyrost masy ciała;

• przewlekłe zmęczenie, nieustępujące nawet po dłuższym odpoczynku;

• wypadanie włosów;

• suchość skóry;

• uczucie ciągłego zimna;

• zaparcia;

• zaburzenia miesiączkowania u kobiet; 

• zaburzenia erekcji u mężczyzn. 

Zbyt niskie stężenie hormonów tarczycy może wpływać również na funkcjonowanie mózgu. Mogą wówczas wystąpić objawy neurologiczne i psychiczne, takie jak:

• „mgła mózgowa” – uczucie spowolnionego myślenia, problemy z podejmowaniem decyzji, wysławianiem się;

• zaburzenia koncentracji – trudności z utrzymaniem uwagi i skupienia podczas np. rozmów, czytania czy wykonywania zadań;

• zaburzenia pamięci – trudności z zapamiętywaniem i przypominaniem sobie informacji;

• nadmierna senność i zaburzenia snu;

• uczucie napięcia, niepokoju lub nieuzasadnionego lęku;

• brak energii i apatia; 

• obniżony nastrój i poczucie smutku;

• brak motywacji do działania;

• zmniejszenie zainteresowania dotychczasowymi aktywnościami. 

Neurologiczne i psychiczne objawy niedoczynności tarczycy nie tylko utrudniają codzienne funkcjonowanie oraz obniżają jakość życia, ale mogą również przypominać objawy innych schorzeń, takich jak depresja czy zaburzenia funkcji poznawczych. 

Nadczynność tarczycy a samopoczucie psychiczne 

Nadczynność tarczycy to z kolei stan, w którym pracuje ona na zbyt wysokich obrotach, produkując nadmierną ilość hormonów. Główne objawy sugerujące nadczynność tarczycy to m.in.:

• powiększenie tarczycy, czyli wole – występujące w niektórych przypadkach;

• spadek masy ciała, mimo zwiększonego apetytu;

• drżenie rąk;

• wzmożona potliwość;

• uczucie gorąca;

• przyspieszenie czynności serca;

• biegunki;

• objawy oczne (np. wytrzeszcz). 

Nadczynność tarczycy wpływa na samopoczucie psychiczne inaczej niż niedoczynność. Nadmiar hormonów przyspiesza pracę organizmu, co może się objawiać:

• nerwowością, niepokojem, pobudzeniem;

• zaburzeniami snu – bezsenność lub krótki, płytki sen;

• pobudzeniem psychoruchowym;

• gonitwą myśli i trudnością ze skupieniem uwagi;

• chwiejnością emocjonalną;

• impulsywnością;

• niepokojem i lękiem; 

• w ciężkich przypadkach – znacznym pobudzeniem, zaburzeniami świadomości lub innymi poważnymi zaburzeniami psychicznymi.

Neurologiczne i psychiczne objawy nadczynności tarczycy, podobnie jak w przypadku niedoczynności, mogą przypominać objawy innych zaburzeń, takich jak choroba afektywna dwubiegunowa czy zaburzenia lękowe. 

Tarczyca a samopoczucie psychiczne – jakie podjąć kroki?  

W przypadku wystąpienia objawów psychicznych, którym towarzyszą wyraźne symptomy niedoczynności lub nadczynności tarczycy, warto skonsultować się z lekarzem. Na podstawie wywiadu i badania lekarskiego może on zdecydować o wykonaniu odpowiednich badań. 

Podstawowym badaniem oceniającym czynność tarczycy jest oznaczenie stężenia TSH we krwi. W zależności od wyniku oraz występujących objawów lekarz może zlecić również oznaczenie stężenia FT4, a w przypadku podejrzenia nadczynności tarczycy także FT3.

W diagnostyce chorób autoimmunologicznych pomocne może być oznaczenie przeciwciał przeciwtarczycowych. Przeciwciała anty-TPO i anty-TG wykorzystuje się przede wszystkim w diagnostyce autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, natomiast przeciwciała przeciw receptorowi TSH (TRAb, anty-TSHR) mają szczególne znaczenie w rozpoznawaniu choroby Gravesa-Basedowa, będącej częstą przyczyną nadczynności tarczycy.

Uzupełnieniem diagnostyki może być USG tarczycy. Pozwala ono ocenić wielkość i strukturę gruczołu oraz wykryć m.in. guzki czy inne nieprawidłowości w jego budowie.

Jeśli wyniki powyższych badań wykażą niedoczynność lub nadczynność tarczycy, należy wdrożyć odpowiednie leczenie. Jego celem jest przede wszystkim przywrócenie prawidłowej czynności tarczycy, co pozwala na złagodzenie zarówno objawów fizycznych, jak i psychicznych choroby. Nieleczone zaburzenia funkcji tarczycy mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych i do nasilenia zaburzeń psychicznych.  

Poprawa samopoczucia może następować stopniowo, wraz z wyrównywaniem czynności tarczycy. W niektórych przypadkach wskazane będzie wsparcie psychologa lub psychiatry, zwłaszcza jeśli objawy neurologiczne i psychiczne były nasilone. 

Warto pamiętać, że wyrównanie funkcji tarczycy nie zawsze oznacza natychmiastowe ustąpienie wszystkich objawów psychicznych. Jeśli mimo prawidłowego leczenia utrzymują się obniżony nastrój, lęk, problemy ze snem czy trudności z koncentracją, konieczna może być dalsza diagnostyka i konsultacja psychologiczna lub psychiatryczna.

Prawidłowe rozpoznanie i wdrożenie właściwego leczenia jest kluczowe nie tylko dla zdrowia, ale również dla jakości życia pacjenta. Objawy psychiczne mogą towarzyszyć chorobom tarczycy, ale nie oznacza to, że każda depresja, zaburzenia lękowe czy problemy z koncentracją mają podłoże endokrynologiczne. Dlatego ważna jest ocena całego obrazu klinicznego i właściwe różnicowanie przyczyn występujących objawów.

Podsumowanie

Tarczyca i układ nerwowy są ze sobą ściśle powiązane. Dlatego choroby tarczycy mogą wpływać również na samopoczucie psychiczne. Właściwe rozpoznanie problemu pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia, które poprawi komfort życia i codzienne funkcjonowanie.  

Profesjonaliści