Choroba Parkinsona – co to jest?

Choroba Parkinsona to postępująca choroba neurodegeneracyjna, w której dochodzi do stopniowego uszkodzenia komórek nerwowych w mózgu, zwłaszcza w istocie czarnej – obszarze odpowiedzialnym za produkcję dopaminy.

Dopamina to neuroprzekaźnik odgrywający kluczową rolę w kontroli ruchów oraz pracy mięśni. Jej niedobór prowadzi do zaburzeń ruchowych i pogorszenia koordynacji.

Choroba Parkinsona to często występująca choroba układu nerwowego. Rozpoznaje się ją głównie u osób powyżej 60. roku życia, a ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem. Pierwsze objawy mogą jednak pojawić się wcześniej, nawet przed 40. rokiem życia.

Szacuje się, że w Polsce z chorobą Parkinsona żyje prawie 100 tysięcy osób, a każdego roku diagnozuje się ją u około 8 tysięcy kolejnych pacjentów. 

Jakie są przyczyny choroby Parkinsona? 

Konkretne przyczyny choroby Parkinsona nie zostały do końca poznane. Wskazuje się jednak na kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania. 

Uważa się, że najważniejszą rolę odgrywają:

• czynniki genetyczne – dzięki badaniom zidentyfikowano geny biorące udział w rozwoju choroby;

• stres oksydacyjny – nadmiar wolnych rodników może uszkadzać struktury nerwowe w mózgu;

• stres proteolityczny – gromadzenie się nieprawidłowych białek w komórkach, prowadzące do neurodegeneracji;

• czynniki zapalne – przewlekłe stany zapalne, zwłaszcza wpływające na układ odpornościowy, mogą przyspieszać postęp choroby;

• czynniki środowiskowe – ekspozycja na pestycydy i niektóre metale ciężkie. 

Czy choroba Parkinsona jest dziedziczna? 

Choroba Parkinsona może być dziedziczna, jednak szacuje się, że dotyczy to około 10% przypadków zachorowań. Większość stanowią przypadki samoistne, których przyczyn nie da się jednoznacznie określić. Warto także podkreślić, że występowanie choroby w rodzinie jedynie zwiększa ryzyko zachorowania w kolejnych pokoleniach. 

Jakie są objawy choroby Parkinsona? 

Choroba Parkinsona rozwija się przez wiele lat i ma charakter postępujący. Jej pierwsze objawy mogą być niepozorne. Jednak wraz z rozwojem choroby zmiany w mózgu nasilają się, a objawy stopniowo pogłębiają się i dochodzą kolejne symptomy. 

U większości pacjentów choroba Parkinsona manifestuje się objawami, które poprzedzają zaburzenia ruchowe. Mogą się one pojawić nawet kilka lat przed wystąpieniem pełnoobjawowej choroby Parkinsona. Należą do nich: 

• zaburzenia węchu;

• zaburzenia snu w fazie REM (np. niespokojny sen, gwałtowne ruchy i krzyki podczas snu, mówienie przez sen);

• problemy trawienne (np. zaparcia, wzdęcia, uczucie pełności);

• zmiany nastroju (np. obniżony nastrój, apatia, depresja);

• problemy z pamięcią i koncentracją (np. trudności z zapamiętywaniem nowych informacji, spowolnienie procesów myślowych);

Są to tak zwane objawy pozaruchowe. Nie należy ich lekceważyć, ponieważ mogą być pierwszym sygnałem tego, że układ nerwowy zaczyna pracować inaczej. 

Równolegle z objawami pozaruchowymi lub nieco później mogą pojawić się objawy ruchowe oraz związane z mową i mimiką. Często są one przypisywane naturalnemu procesowi starzenia się. Należą do nich:

• zmiana charakteru pisma – staje się ono drobne, a wielkość liter zmniejsza się w miarę pisania (tzw. mikrografia);

• zmiany w mowie i mimice – mowa staje się cichsza, monotonna, pozbawiona intonacji, czasem bełkotliwa. Twarz staje się mniej ekspresyjna, co sprawia wrażenie obojętności lub apatii;

• sztywność barku;

• potykanie się. 

Wraz z postępowaniem choroby pojawiają się typowe objawy, które zwykle umożliwiają postawienie rozpoznania. Do tych objawów należą:

• drżenie spoczynkowe – najbardziej rozpoznawalny objaw, choć nie występuje u wszystkich chorych. Pojawia się, gdy kończyna (najczęściej górna, a z czasem również dolna) jest w spoczynku i ustępuje podczas ruchu. W początkowym stadium choroby występuje zwykle po jednej stronie ciała i może objawiać się np. rytmicznym pocieraniem kciuka o palec wskazujący (tzw. objaw „liczenia pieniędzy);

• spowolnienie ruchowe (tzw. bradykinezja) – kluczowy objaw choroby. Przejawia się ogólnym spowolnieniem ruchów, zubożeniem gestykulacji, brakiem naturalnego ruchu rąk podczas chodzenia, szuraniem i powłóczeniem nóg;

• sztywność mięśniowa – wzmożone napięcie mięśniowe, które ogranicza ruchy i może powodować ból. Zwykle dotyczy kończyn, ale może obejmować również mięśnie tułowia i szyi; 

• zmiana wyrazu twarzy (tzw. hipomimia) – twarz staje się mało ekspresyjna i zaczyna przypominać maskę. Usta mogą się nie domykać, a częstość mrugania powiekami zmniejsza się;

• zaburzenia postawy i równowagi – pojawia się pochylona sylwetka oraz problemy z utrzymaniem równowagi, co zwiększa ryzyko upadku. 

Do innych, mniej oczywistych, objawów choroby należą także:

• zaburzenia funkcji seksualnych;

• problemy z oddawaniem moczu;

• nadmierne pocenie się;

• stany lękowe;

• urojenia i omamy;

• zaburzenia ze strony narządu wzroku (np. podwójne widzenie, problemy z oceną odległości, zaburzenia ruchu gałek ocznych). 

Jak przebiega choroba Parkinsona – fazy choroby 

Przebieg choroby Parkinsona można podzielić na:

• okres przedkliniczny – czas przed wystąpieniem typowych objawów choroby;

• okres wczesny – pojawiają się już objawy ruchowe o niewielkim nasileniu. Na tym etapie można je kontrolować lekami. Pacjent pozostaje sprawny i może normalnie funkcjonować;

• okres średnio-zaawansowany – nasilają się objawy ruchowe oraz pojawiają się zaburzenia funkcji poznawczych. Pacjent jest nadal samodzielny, ale może wymagać częściowej pomocy;

• okres zaawansowany – pacjent wymaga stałej opieki i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. 

Jak zdiagnozować chorobę Parkinsona? 

W przypadku objawów sugerujących chorobę Parkinsona należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu. Lekarz zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje na pogłębioną diagnostykę. Zajmuje się nią neurolog, który koordynuje również dalsze leczenie. 

Rozpoznanie choroby rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego oraz badania neurologicznego. Ocenia się w nim sposób poruszania się pacjenta, napięcie mięśni, odruchy oraz równowagę. 

Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, wykonuje się głównie w celu wykluczenia innych schorzeń (np. guza mózgu lub udaru).

W niektórych przypadkach ocenia się także reakcję pacjenta na leczenie. Jeśli przynosi ono poprawę, może to przemawiać za rozpoznaniem choroby Parkinsona. 

U osób, u których choroba występuje rodzinnie, można wykonać testy genetyczne. Pozwalają one wykryć mutacje w określonych genach związanych z jej rozwojem. 

Jak leczyć chorobę Parkinsona? 

Leczenie choroby Parkinsona polega na łagodzeniu objawów, poprawie jakości życia oraz spowolnieniu postępu choroby. Nie istnieją jednak metody, które pozwalają na jej całkowite wyleczenie. 

Podstawą terapii jest leczenie farmakologiczne, które wdraża się już na wczesnym etapie choroby. Najczęściej stosuje się lewodopę – prekursor dopaminy. W leczeniu wykorzystuje się także:

• agonistów dopaminy;

• leki zmniejszające rozkład dopaminy; 

• amantadynę;

• leki antycholinergiczne; 

• leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne. 

Bardzo ważnym elementem leczenia jest rehabilitacja, która powinna być prowadzona przez cały okres choroby. Pomaga zmniejszyć sztywność i drżenia, poprawia sprawność ruchową, nastrój oraz jakość życia. Może także spowalniać postęp choroby. W jej ramach stosuje się m.in. ćwiczenia aerobowe, rozciągające, oddechowe oraz trening siłowy. 

W zaawansowanych przypadkach rozważa się leczenie chirurgiczne. Obejmuje ono m.in.:

• głęboką stymulację mózgu; 

• zabiegi polegające na stymulacji określonych struktur mózgu. 

O kwalifikacji do leczenia chirurgicznego decyduje lekarz. Metody te mogą zmniejszyć nasilenie objawów, ograniczyć dawki leków i poprawić jakość życia. Należy jednak pamiętać, że wiążą się z ryzykiem powikłań, takich jak uszkodzenie tkanek mózgu czy zaburzenia pamięci i snu. 

Alternatywą dla leczenia chirurgicznego jest dojelitowe podawanie lewodopy (system Duodopa). Metodę tę stosuje się u pacjentów w zaawansowanym stadium choroby, u których leczenie doustne nie jest wystarczająco skuteczne. 

Inną opcją jest podskórny wlew apomorfiny. Jest to metoda mniej inwazyjna, ponieważ nie wymaga wprowadzenia dostępu dojelitowego. 

Obie metody pozwalają utrzymać stały poziom leku w organizmie, łagodzą objawy i poprawiają komfort życia.

Podsumowanie

Choroba Parkinsona jest nieuleczalna, ma charakter postępujący i stopniowo prowadzi do utraty sprawności. Odpowiednie leczenie i rehabilitacja mogą jednak spowolnić jej przebieg i pomóc pacjentowi zachować jakość życia.

Trwają badania nad markerami choroby, które umożliwiłyby jej wcześniejsze rozpoznanie, a także nad lekami spowalniającymi jej rozwój. Jednym z kierunków badań są terapie z wykorzystaniem komórek macierzystych. Dają one nadzieję na skuteczniejsze leczenie choroby Parkinsona w przyszłości.

Źródła: 

https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/151060,choroba-parkinsona

https://zaburzeniaruchowe.pl/sites/scm/files/2021-05/Mam%20chorob%C4%99%20parkinsona.pdf 

https://diag.pl/pacjent/artykuly/choroba-parkinsona-objawy-przyczyny-leczenie/#3-Choroba-Parkinsona-objawy 

https://www.termedia.pl/neurologia/Terapia-komorkami-macierzystymi-w-chorobie-Parkinsona,61348.html 

https://zaburzeniaruchowe.pl/sites/scm/files/2022-10/rekomendacje_zaawansowany_PD_2022.pdf 

By być obok na czas – o wczesnym rozpoznaniu choroby Parkinsona. Praktyczny przewodnik dla opiekunów formalnych i bliskich chorego, Fundacja Zdrowego Dostępu, Warszawa 2026