Badania enzymów wątrobowych - co oznaczają ALT, AST, GGTP?
Czym jest badanie enzymów wątrobowych?
Badanie enzymów wątrobowych nazywane jest również testami czynnościowymi wątroby lub potocznie – próbami wątrobowymi. Jest to grupa badań laboratoryjnych, które pozwalają ocenić stan wątroby i wykryć ewentualne nieprawidłowości w jej pracy. Badanie wykonuje się z krwi. Polega ono na oznaczeniu aktywności enzymów obecnych w komórkach wątroby, które w przypadku jej uszkodzenia przedostają się do krwiobiegu.
Wątroba to największy gruczoł w organizmie człowieka, pełniący wiele istotnych funkcji. Między innymi:
-
wydziela żółć niezbędną do prawidłowego trawienia pokarmów;
-
produkuje białka biorące udział w procesie krzepnięcia krwi;
-
usuwa z organizmu toksyny;
-
wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego;
-
magazynuje żelazo oraz witaminy A, D, K, B12;
-
wytwarza, gromadzi i uwalnia glukozę.
Ze względu na liczne funkcje wątroba jest narządem szczególnie narażonym na uszkodzenia. Ponieważ nie posiada unerwienia czuciowego, nie boli nawet, gdy dochodzi do jej uszkodzenia. Oznacza to, że choroby wątroby przez długi czas mogą przebiegać bezobjawowo. Dlatego warto regularnie kontrolować jej stan, wykonując badanie enzymów wątrobowych. Nieprawidłowe wyniki często stanowią sygnał do pogłębienia diagnostyki.
Badania enzymów wątrobowych można wykonać bezpłatnie w Centrum Medycznym Babka Medica w ramach programu profilaktycznego NFZ „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”. Warunkiem jest bycie pacjentem naszej poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Program skierowany jest do osób powyżej 20. roku życia i ma na celu wczesne wykrywanie chorób, co zwiększa szanse na szybką interwencję i skuteczne leczenie.
Rodzaje enzymów wątrobowych
Najczęściej w ramach badania enzymów wątrobowych oznacza się:
-
aminotransferazę alaninową (ALAT, ALT) – enzym występujący głównie w wątrobie, uznawany za najbardziej czuły wskaźnik jej uszkodzenia;
-
aminotransferazę asparaginianową (ASPAT, AST) – enzym obecny nie tylko w wątrobie, ale także w innych narządach, m.in. w mięśniu sercowym, mięśniach szkieletowych, nerkach, trzustce i mózgu. Jego podwyższona aktywność może więc świadczyć nie tylko o chorobach wątroby, ale również o uszkodzeniach innych narządów;
-
gamma-glutamylotranspeptydazę (GGTP) – enzym błonowy występujący głównie w komórkach wątroby i nabłonku dróg żółciowych, a także w nerkach, trzustce i jelitach. Jest czułym, ale mało swoistym markerem uszkodzeń wątroby i dróg żółciowych. Oznacza to, że jego podniesiona wartość nie wskazuje jednoznacznie na konkretną chorobę, a interpretacja wyniku wymaga odniesienia do stężeń ALAT i ASPAT oraz ogólnego stanu pacjenta.
Jakie są wskazania do wykonania badań enzymów wątrobowych?
Badanie enzymów wątrobowych warto wykonać w ramach profilaktyki zdrowotnej, szczególnie u osób należących do grup ryzyka. Są to osoby:
-
z objawami zmęczenia, nudnościami, utratą apetytu, bólem w prawym podżebrzu lub żółtaczką;
-
przyjmujące leki, które mogą obciążać wątrobę;
-
z otyłością, cukrzycą typu 2 lub zespołem metabolicznym;
-
z podwyższonym stężeniem cholesterolu i trójglicerydów;
-
nadmiernie spożywające alkohol;
-
z podejrzeniem chorób wątroby;
-
z podejrzeniem zatrucia toksynami lub metalami ciężkimi.
Co wykrywa badanie enzymów wątrobowych?
Dzięki badaniom enzymów wątrobowych można wykryć:
-
zapalenie wątroby, w tym wirusowe zapalenie wątroby typu B i C;
-
stłuszczenie wątroby;
-
marskość wątroby;
-
uszkodzenia wątroby związane z przyjmowaniem leków lub z nadużywaniem alkoholu;
-
zastój żółci lub niedrożność dróg żółciowych;
-
choroby nowotworowe.
Jak się przygotować do badania?
Aby wynik badania enzymów wątroby był wiarygodny i odzwierciedlał rzeczywisty stan wątroby, należy odpowiednio przygotować się do badania:
-
Badanie wykonuje się na czczo, po co najmniej 8–12 godzinnej przerwie od ostatniego posiłku.
-
Na dwa dni przed badaniem należy unikać alkoholu, ciężkostrawnych i tłustych potraw, a także czekolady i kawy.
-
Dzień przed badaniem warto ograniczyć intensywny wysiłek fizyczny.
-
W niektórych przypadkach konieczne może być czasowe odstawienie przyjmowanych leków, jednak wyłącznie na wyraźne polecenie lekarza.
-
Dozwolone jest picie wody.
Badanie enzymów wątrobowych – normy
Normy enzymów wątrobowych mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonano badanie. Wynika to z zastosowanych metod oznaczania i używanych odczynników. Dlatego przy interpretacji wyników lekarz zawsze odnosi się do zakresów norm podanych bezpośrednio na wyniku badania.
Zwykle jednak przyjmuje się następujące wartości referencyjne:
-
ALAT – poniżej 40 IU/l u kobiet i mężczyzn;
-
ASPAT – poniżej 40 IU/l u kobiet i mężczyzn;
-
GGTP – poniżej 35 IU/l u kobiet oraz poniżej 40 IU/l u mężczyzn.
Jak interpretować wyniki badań enzymów wątrobowych?
Interpretacja wyników badań enzymów wątrobowych jest złożona, ponieważ zależy od wielu czynników. Należą do nich m.in. ogólny stan pacjenta, przebieg dotychczasowych chorób, wyniki innych badań, obecność chorób współistniejących oraz przyjmowane leki. Z tego powodu w przypadku nieprawidłowych wartości zawsze należy skonsultować się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, który dokona pełnej oceny wyników i zaplanuje dalsze postępowanie diagnostyczne lub lecznicze.
Podwyższone wartości ALAT zazwyczaj wskazują na uszkodzenie komórek wątroby. Przyczyną mogą być m.in. wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie związane z nadużywaniem alkoholu lub stosowaniem niektórych leków, nowotwór wątroby oraz niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby. ALAT jest bardzo czułym markerem, a jego stężenie często dobrze odzwierciedla aktualny stopień uszkodzenia wątroby.
ASPAT jest wskaźnikiem mniej swoistym dla wątroby, ponieważ jego podwyższone wartości mogą wynikać również z chorób innych narządów. Dlatego wynik ASPAT interpretuje się zawsze w odniesieniu do wartości ALAT. Ich wzajemny stosunek określa tzw. wskaźnik de Ritisa. Pozwala on lekarzowi ocenić, czy źródłem podwyższonych enzymów jest wątroba, czy inne narządy, np. serce (w przebiegu zawału) lub mięśnie szkieletowe (np. po urazie lub intensywnym, długotrwałym wysiłku fizycznym).
Podwyższona aktywność GGTP może natomiast wskazywać na nadużywanie alkoholu, choroby wątroby i dróg żółciowych, a także nowotwory w obrębie dróg żółciowych, wątroby lub trzustki.
Podsumowanie
Badania enzymów wątrobowych pozwalają wykryć na wczesnym etapie schorzenia nie tylko wątroby, ale również innych narządów. Z tego względu warto wykonywać je profilaktycznie, ponieważ uszkodzenia wątroby przez długi czas mogą przebiegać bezobjawowo. W przypadku nieprawidłowych wyników konieczna jest konsultacja z lekarzem, który prawidłowo je zinterpretuje i zaleci dalsze postępowanie.
Źródła:
https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/51063,proby-watrobowe
https://dietetykanienazarty.pl/b/proby-watrobowe-normy/#2
Wszelkie prawa zastrzeżone