Czym jest HCV?

HCV (z ang. Hepatitis C Virus) to wirus wywołujący wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C). Zakażenie wirusem HCV rozwija się powoli i w większości przypadków przez wiele lat nie daje żadnych objawów. Jeśli się pojawią, zwykle są niespecyficzne, dlatego choroba często pozostaje nierozpoznana przez długi czas. Wielu pacjentów przez lata czuje się dobrze, nie wiedząc, że wirus stopniowo uszkadza wątrobę.

U części osób układ odpornościowy sam eliminuje wirusa. U pozostałych zakażenie przechodzi w postać przewlekłą. Nieleczone przewlekłe WZW C może z czasem prowadzić do włóknienia i marskości wątroby, a także zwiększać ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na przewlekłe zakażenie wirusem HCV cierpi 47 milionów osób na całym świecie, a każdego roku dochodzi do około 900 tysięcy nowych zakażeń. W 2024 roku z powodu WZW C zmarło około 239 tysięcy osób, głównie w wyniku marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego. Szacuje się, że w Polsce nawet około 130 tysięcy osób może nie wiedzieć, że jest zakażonych wirusem HCV.

W jaki sposób może dojść do zakażenia wirusem HCV?

Do przeniesienia wirusa dochodzi przede wszystkim przez kontakt z zakażoną krwią. Ryzyko zakażenia pojawia się wszędzie tam, gdzie dochodzi do naruszenia ciągłości skóry lub kontaktu z potencjalnie zakażonymi narzędziami.

Do zakażenia wirusem HCV może dojść m.in. podczas:

• zabiegów medycznych, jeśli nie są przestrzegane procedury zapobiegania zakażeniom;

• zabiegów kosmetycznych wykonywanych z użyciem niesterylnych ostrych narzędzi (np. podczas manicure, pedicure czy przekłuwania uszu);

• wykonywania tatuażu lub piercingu przy użyciu niewysterylizowanego sprzętu;

• zabiegów medycyny estetycznej z wykorzystaniem igieł lub innych ostrych narzędzi;

• korzystania ze wspólnych igieł lub sprzętu do iniekcji;

• wspólnego używania przyborów higienicznych mogących mieć kontakt z krwią, np. maszynek do golenia;

• kontaktu z zakażoną krwią, np. podczas wypadku lub udzielania pierwszej pomocy bez zachowania odpowiednich środków ochrony. 

Bardzo rzadko do zakażenia dochodzi podczas kontaktów seksualnych. Ryzyko wzrasta jednak w przypadku uszkodzeń lub stanów zapalnych skóry i błon śluzowych narządów płciowych, odbytu oraz jamy ustnej.

Wirus HCV może również przenosić się z matki na dziecko w czasie ciąży i porodu. Ryzyko zakażenia tą drogą wynosi około 6%. Wirus nie przenosi się natomiast podczas karmienia piersią.

Warto podkreślić, że profesjonalne salony kosmetyczne, gabinety medycyny estetycznej i placówki medyczne stosują procedury ograniczające ryzyko zakażenia. Sam fakt wykonania tatuażu, manicure czy zabiegu estetycznego nie oznacza więc, że doszło do zakażenia. Ryzyko pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy nie są przestrzegane zasady higieny i sterylizacji.

Czy wirusem HCV można zakazić się podczas zwykłych kontaktów?

Wirusem HCV nie można zakazić się podczas codziennych kontaktów, takich jak przytulanie, podanie ręki, wspólne spożywanie posiłków czy korzystanie z tych samych naczyń. Wirus nie przenosi się również drogą kropelkową podczas kaszlu lub kichania. 

Ryzyko zakażenia wiąże się przede wszystkim z kontaktem z zakażoną krwią. Dlatego osoby, które w przeszłości miały wykonywane różne zabiegi medyczne lub kosmetyczne albo znalazły się w innych sytuacjach mogących wiązać się z kontaktem z zakażoną krwią, powinny rozważyć wykonanie testu na HCV.

Test na HCV – jak wygląda badanie? 

Podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku zakażenia HCV jest badanie krwi, w którym oznacza się przeciwciała anty-HCV. Są to przeciwciała wytwarzane przez układ odpornościowy w odpowiedzi na kontakt z wirusem. Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań i bycia na czczo. Wyniki zazwyczaj są dostępne w ciągu 1–3 dni. 

Test na HCV powinien być przeprowadzony nie wcześniej niż ok. 4–10 tygodni od potencjalnego zakażenia. Po zakażeniu organizm potrzebuje czasu na wytworzenie przeciwciał anty-HCV. Ten okres nazywa się okienkiem serologicznym. Jeśli badanie zostanie wykonane zbyt wcześnie, wynik może być fałszywie ujemny, mimo że doszło już do zakażenia.  

Dodatni wynik badania nie zawsze oznacza aktywne zakażenie. Może również świadczyć o przebytym kontakcie z wirusem. Dlatego w przypadku pozytywnego wyniku na obecność we krwi przeciwciał anty-HCV konieczne jest wykonanie dalszej diagnostyki, która pozwala stwierdzić, czy wirus nadal jest obecny w organizmie. 

Test na HCV można również wykonać bezpłatnie w ramach programu profilaktycznego NFZ „Moje Zdrowie", przeznaczonego dla osób, które ukończyły 20. rok życia. W tym celu należy wypełnić ankietę profilaktyczną dostępną na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). Jeśli odpowiedzi w ankiecie wskażą na obecność czynników ryzyka zakażenia, zostanie wystawione skierowanie na badanie. Po wypełnieniu ankiety przychodnia POZ, do której pacjent jest zapisany, skontaktuje się z nim lub udostępni skierowanie na badania. 

ZŁÓŻ E-DEKLARACJĘ POZ

Kto powinien wykonać test na HCV?

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami każda osoba dorosła powinna przynajmniej raz w życiu wykonać badanie w kierunku HCV, ponieważ zakażenie przez lata może nie dawać żadnych objawów, a kontakt z wirusem nie zawsze jest oczywisty.  

Szczególnie ważne jest wykonanie testu przez osoby znajdujące się w grupie ryzyka, czyli osoby, które:

• miały wykonywane zabiegi chirurgiczne, stomatologiczne, kosmetyczne, tatuaże lub piercing w miejscach o wątpliwych warunkach higienicznych;

• korzystały z zabiegów medycyny estetycznej naruszających ciągłość skóry;

• miały przeszczep lub otrzymały transfuzję krwi przed wprowadzaniem obecnych standardów bezpieczeństwa;

• poddawane są dializom;

• miały kontakt z cudzą krwią;

• przyjmowały dożylnie substancje psychoaktywne lub używały wspólnych sprzętów do ich podawania;

• są zakażone wirusem HIV lub zakażone HBV (WZW B);

• mają podwyższony poziom enzymów wątrobowych (ALT, AST) w wynikach krwi;

• są w ciąży (badanie wykonuje się ramach standardów opieki okołoporodowej);

• są dziećmi matek zakażonych HCV. 

Nawet jeśli nie pamiętamy potencjalnie ryzykownej sytuacji, nie wyklucza to zakażenia. Wiele osób dowiaduje się o obecności wirusa HCV przypadkowo podczas profilaktycznych badań. 

Dlaczego warto wykonać badanie? 

Wczesne wykrycie zakażenia wirusem HCV nie tylko zwiększa szanse na jego skuteczne leczenie, ale również na uniknięcie poważnych konsekwencji zdrowotnych. Obecnie dostępne terapie przeciwwirusowe pozwalają u większości pacjentów całkowicie wyeliminować wirusa z organizmu.

Wczesne rozpoznanie zakażenia pozwala rozpocząć leczenie, zanim dojdzie do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby. Dlatego wykonanie prostego badania krwi może mieć kluczowe znaczenie dla zachowania zdrowia.

Profesjonaliści