Zemsta Faraona? Jak zapobiegać i leczyć dolegliwości żołądkowe na wyjeździe
Zemsta faraona - czym jest biegunka podróżnych?
Biegunka podróżnych (łac. diarrhoea viatorum) to jedno z najczęstszych schorzeń, które występuje u osób podróżujących za granicę. Szacuje się, że może dotyczyć nawet 30–70% turystów, zwłaszcza tych odwiedzających kraje tropikalne, subtropikalne lub regiony o niższym poziomie higieny i gorszych warunkach sanitarnych.
Biegunka podróżnych to zespół uciążliwych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, wywołanych najczęściej infekcją przewodu pokarmowego. Jej objawy mogą wystąpić już podczas podróży lub pojawić się dopiero kilka dni po powrocie do domu.
W zależności od nasilenia objawów biegunka podróżnych może mieć charakter:
-
łagodny – objawy są dobrze tolerowane i nie wpływają na zaplanowane aktywności;
-
umiarkowany – objawy zmuszają do modyfikacji planów;
-
ostry – objawy utrudniają normalne funkcjonowanie, a osoba chora nie jest w stanie opuścić miejsca swojego zakwaterowania;
-
przewlekły – objawy utrzymują się dłużej niż 14 dni.
Kto jest najbardziej narażony na biegunkę podróżnych?
Ryzyko wystąpienia biegunki podróżnych jest wyższe u:
-
osób podróżujących do krajów o zwiększonym ryzyku sanitarno-epidemiologicznym, takich jak: Azja Południowa i Południowo-Wschodnia, Afryka, Ameryka Łacińska oraz Bliski Wschód – zwłaszcza w porze gorącej;
-
osób podróżujących na własną rękę i często zmieniających miejsce pobytu;
-
osób przebywających za granicą dłużej niż 6 miesięcy (w ich przypadku częściej dochodzi do przewlekłej postaci biegunki);
-
dzieci i młodych dorosłych;
-
kobiet w ciąży;
-
osób z osłabionym układem odpornościowym;
-
osób z zaburzeniami wydzielania kwasu solnego w żołądku;
-
osób z przewlekłymi chorobami układu pokarmowego;
-
osób starszych, zwłaszcza cierpiących na cukrzycę, nieswoiste zapalenia jelit, ciężkie choroby nerek, jelit lub serca – schorzenia te zwiększają podatność na zakażenia;
-
osób, u których w ciągu dwóch miesięcy przed wyjazdem występowały epizody biegunki.
Jakie są przyczyny biegunki podróżnych?
W większości przypadków biegunka podróżnych wywołana jest przez szczepy bakterii Escherichia coli. Do zakażenia mogą jednak prowadzić również inne bakterie, takie jak Campylobacter, Salmonella czy Shigella. Znacznie rzadziej przyczyną są wirusy lub pierwotniaki.
Do infekcji dochodzi najczęściej w wyniku nieprzestrzegania zasad higieny, przebywania w miejscach o niskim standardzie sanitarnym, zmiany diety na lokalną, przebywania w gorącym klimacie lub stresu związanego z podróżą.
Zakażenie szerzy się drogą fekalno-oralną – poprzez spożycie zanieczyszczonej wody i żywności, a także kontakt z brudnymi rękami lub skażonymi przedmiotami.
Jakie są objawy biegunki podróżnych?
Pierwsze objawy biegunki podróżnych mogą pojawić się po kilku godzinach lub po 2–3 dniach od kontaktu z patogenem. Najczęściej należą do nich:
-
biegunka,
-
skurcze i bóle brzucha,
-
nudności i wymioty,
-
wzdęcia,
-
ogólne osłabienie i brak apetytu,
-
bóle głowy.
Zazwyczaj dolegliwości utrzymują się przez kilka dni. Jeśli jednak nie ustępują lub pojawiają się dodatkowe objawy – takie jak wysoka gorączka, krew lub śluz w stolcu czy uporczywe wymioty – konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Chociaż biegunka podróżnych zazwyczaj ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, nie należy jej lekceważyć. Może prowadzić do odwodnienia, które jest szczególnie niebezpieczne dla dzieci i osób starszych.
Jak uniknąć biegunki podróżnych?
Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na biegunkę podróżnych, warto przestrzegać kilku podstawowych zasad:
1. Unikaj spożywania nieprzegotowanej wody oraz napojów z lodem – kostki lodu często przygotowywane są z wody z lokalnego ujęcia. Najlepiej korzystać wyłącznie z wody butelkowanej, również do płukania ust po myciu zębów.
2. Zwracaj uwagę na jakość jedzenia i jego termin ważności. Wybieraj potrawy dobrze ugotowane i serwowane na gorąco (wyjątkiem są dżemy i miód), a produkty mleczne – tylko pasteryzowane. Unikaj spożywania:
-
surowego mięsa, ryb i owoców morza;
-
niemytych, nieobranych i surowych owoców i warzyw;
-
sosów i kremów przechowywanych w temperaturze pokojowej;
-
lodów lokalnej produkcji.
Unikaj także posiłków w restauracjach o niskim standardzie higieny oraz jedzenia od ulicznych sprzedawców.
3. Dbaj o czystość i higienę rąk. Myj je często i dokładnie wodą z mydłem, szczególnie przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety. Unikaj dotykania twarzy (zwłaszcza ust), kontaktu z powierzchniami w publicznych toaletach i korzystania z suszarek do rąk. Warto mieć przy sobie środek do dezynfekcji na bazie alkoholu.
4. Zabierz ze sobą dobrze wyposażoną apteczkę. Powinny się w niej znaleźć m.in.: leki przeciwbiegunkowe dostępne bez recepty, elektrolity, probiotyki, leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe oraz chemiczne środki do uzdatniania wody.
5. Skonsultuj się przed wyjazdem z lekarzem medycyny podróży. Udzieli on indywidualnych zaleceń, dostosowanych do regionu docelowego, i zaproponuje odpowiednie szczepienia ochronne.
6. Wzmocnij swoją naturalną mikrobiotę jelitową. Można to zrobić poprzez przyjmowanie, jeszcze przed podróżą, a potem w jej trakcie, odpowiednio dobranych probiotyków. Może to obniżyć ryzyko infekcji.
7. Rozważ profilaktykę antybiotykową, jeśli jesteś w grupie ryzyka lub podróżujesz służbowo i obawiasz się, że nagła choroba może uniemożliwić Ci wykonywanie obowiązków. Antybiotykoterapię należy stosować wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Jak leczyć biegunkę podróżnych?
Przestrzeganie zasad profilaktyki znacznie zmniejsza ryzyko zachorowania, ale nie daje stuprocentowej ochrony. Co zatem zrobić, gdy mimo wszystko pojawią się objawy biegunki podróżnych? Jak sobie z nimi poradzić?
Podobnie jak w przypadku każdej innej biegunki, najważniejsze jest odpowiednie nawadnianie. Najlepiej stosować elektrolity, które nie tylko wspomagają wchłanianie wody, ale także uzupełniają utracone składniki mineralne. W aptekach dostępne są preparaty w formie saszetek do rozpuszczenia w wodzie, których skład opracowała Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Płyny należy pić powoli, małymi łykami. W przypadku dzieci elektrolity można podawać łyżeczką lub kroplomierzem. Jeśli mimo ich stosowania nie udaje się osiągnąć odpowiedniego poziomu nawodnienia, konieczna może być hospitalizacja i nawadnianie dożylne.
Pomocniczo można stosować leki na biegunkę dostępne bez recepty, np. zawierające diosmektyt, który działa przeciwzapalnie, wiąże toksyny i ułatwia ich usuwanie z jelit. Lek jest skuteczny zarówno przy biegunce wywołanej bakteriami, jak i wirusami. Można go również podawać dzieciom od 2. roku życia.
Można stosować także preparaty zawierające loperamid i difenoksylat, jednak ich działanie polega na spowolnieniu perystaltyki jelit, co może utrudniać oczyszczanie układu pokarmowego z toksyn i wydłużać infekcję. Zaleca się ich stosowanie tylko w naprawdę wyjątkowych sytuacjach. Leki te są przeciwwskazane u dzieci poniżej 6. roku życia.
W leczeniu biegunki podróżnych istotną rolę odgrywają także probiotyki, szczególnie te zawierające szczepy Lactobacillus rhamnosus GG oraz drożdżaki Saccharomyce boulardii. Ich stosowanie może skrócić czas trwania biegunki, złagodzić objawy i zmniejszyć ryzyko jej nawrotu.
W trakcie biegunki wskazana jest również lekkostrawna dieta, oparta m.in. na:
-
kaszkach, kleikach i ryżu gotowanych na wodzie,
-
sucharach i herbatnikach,
-
bananach, gotowanych jabłkach i rozgotowanej marchewce.
Należy unikać używek i alkoholu, które dodatkowo podrażniają układ pokarmowy. Warto również uważać na błonnik nierozpuszczalny, który może nasilać perystaltykę jelit. W miarę ustępowania objawów dietę można stopniowo rozszerzać.
W przypadku biegunki o ostrym przebiegu może być konieczne zastosowanie antybiotykoterapii. Zgodnie z zaleceniami WHO w leczeniu biegunki podróżnych stosuje się:
-
azytromycynę (dla dzieci i dorosłych),
-
cyprofloksacynę (dla dorosłych)
-
ryfaksyminę (dla dorosłych).
O tym, który lek będzie odpowiedni, zdecyduje lekarz na podstawie miejsca docelowego podróży i występujących tam patogenów. Warto go odwiedzić jeszcze przed wyjazdem.
W przypadku biegunki podróżnych u dzieci, przed podaniem jakiegokolwiek leku zawsze zalecana jest konsultacja z lekarzem, który dobierze bezpieczną i skuteczną dawkę.
Podsumowanie
Biegunka podróżnych może skutecznie zepsuć nawet najlepiej zaplanowany wyjazd. Dlatego przed podróżą warto skonsultować się z lekarzem, dobrze wyposażyć apteczkę i przestrzegać zasad profilaktyki. Takie przygotowanie zmniejszy ryzyko infekcji i pozwoli spokojnie cieszyć się długo wyczekiwanym urlopem.
Źródła:
https://podyplomie.pl/medical-tribune/39088,biegunka-podroznych-nie-tylko-w-tropikach
https://www.nowafarmacja.pl/blog/jak-poradzic-sobie-z-biegunka-na-wakacjach
https://wylecz.to/uklad-pokarmowy/biegunka-podroznych
https://www.mp.pl/pacjent/zdrowiewpodrozy/problemy/65382,biegunka-podroznych
https://www.gov.pl/web/psse-siedlce/zasady-zapobiegania-biegunkom-podroznych
https://pantabletka.pl/probiotyki-wakacje-dziecko-dorosly-biegunka/
https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/preparing-international-travelers/travelers-diarrhea.html
Biegunka podróżnych, Tomasz Mach, „Gastroenterologia Kliniczna” 2011, tom 3, nr 3, str. 121–126
Biegunka podróżnych – epidemiologia, etiologia, leczenie, Anna Szymanek-Pasternak, „Zakażenia XXI wieku” 2020, tom 1, nr 3, str. 183–201
Wszelkie prawa zastrzeżone