Dlaczego warto zaszczepić dziecko jeszcze przed jesienią?

Jesień dla dzieci oznacza nie tylko powrót do szkoły i nauki, ale również większe ryzyko infekcji. Przebywanie w dużych grupach i zamkniętych pomieszczeniach sprzyja rozprzestrzenianiu się wirusów i bakterii.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania wielu chorobom zakaźnym są szczepienia. Nie tylko chronią przed chorobą, ale również zmniejszają ryzyko jej ciężkiego przebiegu i wystąpienia powikłań. Warto wykonać je odpowiednio wcześniej, ponieważ układ odpornościowy potrzebuje czasu, aby wytworzyć ochronę po szczepieniu. Zwykle trwa to od kilku dni do kilku tygodni. Dzięki temu dziecko będzie najlepiej chronione w okresie największej liczby zachorowań.

Warto pamiętać, że szczepienia chronią nie tylko dziecko, ale również osoby z jego otoczenia, zwłaszcza niemowlęta, seniorów oraz osoby z obniżoną odpornością.

Jakie są obowiązkowe szczepienia w wieku szkolnym? 

Wszystkie obowiązkowe szczepienia dzieci realizowane są zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO), potocznie nazywanym kalendarzem szczepień. Program określa, jakie szczepienia i w jakim wieku powinny otrzymać dzieci. Wszystkie szczepienia obowiązkowe są wykonywane bezpłatnie w ramach NFZ. 

Dzieci w wieku szkolnym powinny otrzymać dawki przypominające szczepionek przeciw:

• błonicy, tężcowi i krztuścowi (w wieku 6, 14 i 19 lat);

• polio (w wieku 6 lat);

• odrze, śwince i różyczce (w wieku 6 lat). 

Szczepienia można wykonać w dowolnie wybranej przez rodziców przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ). 

Szczepienia zalecane – które warto rozważyć przed szkołą? 

Oprócz szczepień obowiązkowych istnieje również grupa szczepień zalecanych. Nie są one ujęte w Programie Szczepień Ochronnych, dlatego większość z nich jest odpłatna. Mimo to również odgrywają ważną rolę w zapobieganiu chorobom zakaźnym. 

Przed rozpoczęciem roku szkolnego warto rozważyć szczepienia przeciw:

• grypie;

• meningokokom;

• ospie wietrznej;

• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A;

• kleszczowemu zapaleniu mózgu;

• ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV);

• COVID-19. 

Szczególnie warto pamiętać o szczepieniu przeciw grypie. Najlepiej wykonać je przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego, aby organizm zdążył wytworzyć odporność.

Przed rozpoczęciem roku szkolnego warto również rozważyć szczepienia przeciw meningokokom, ospie wietrznej, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A oraz HPV. W dużych skupiskach dzieci ryzyko przenoszenia chorób zakaźnych jest znacznie większe.

Część szczepień zalecanych jest finansowana dla określonych grup wiekowych. Dotyczy to m.in. szczepień przeciw grypie i COVID-19 dla dzieci od 6. miesiąca do ukończenia 18. roku życia oraz szczepienia przeciw HPV dla dzieci w wieku 9–14 lat. O aktualne zasady kwalifikacji i możliwość bezpłatnego szczepienia warto zapytać lekarza POZ.

Kiedy wykonać bilans zdrowia dziecka? 

Bilans zdrowia to profilaktyczne badanie wykonywane przez lekarza rodzinnego lub pediatrę. Pozwala ocenić rozwój fizyczny, psychiczny i społeczny dziecka na różnych etapach jego życia. Badanie jest bezpłatne i realizowane w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia w placówkach Podstawowej Opieki Zdrowotnej.

Zgodnie z harmonogramem pierwszy bilans zdrowia wykonuje się między 5. a 7. rokiem życia, czyli tuż przed rozpoczęciem nauki w szkole. To tzw. bilans sześciolatka. Podczas badania lekarz ocenia: 

• ogólny stan zdrowia dziecka;

• wzrost i masę ciała;

• słuch, mowę i wzrok;

• postawę ciała i rozwój ruchowy;

• rozwój emocjonalny i społeczny;

• gotowość do rozpoczęcia nauki szkolnej. 

Celem bilansu jest wczesne wykrycie ewentualnych problemów zdrowotnych lub rozwojowych, które mogłyby utrudnić dziecku rozpoczęcie nauki. Dlatego warto wykonać go jeszcze przed pójściem do szkoły.

Kolejne bilanse zdrowia przeprowadza się w III klasie szkoły podstawowej, a następnie w wieku 13–14, 16–17 i 19 lat. Podczas każdej z tych wizyt lekarz sprawdza również, czy dziecko realizuje szczepienia zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

Jak uzupełnić zaległe szczepienia? 

Zaległe szczepienia można uzupełnić w przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej. W tym celu należy umówić dziecko na wizytę do lekarza i zabrać ze sobą Książeczkę Zdrowia Dziecka oraz kartę szczepień. Na podstawie dokumentacji lekarz sprawdzi, których dawek nie podano, ustali przyczynę zaległości, a następnie opracuje indywidualny kalendarz szczepień, uwzględniając wiek dziecka i jego aktualny stan zdrowia.

Opóźnienie szczepień nie oznacza konieczności rozpoczynania całego cyklu od początku ani podawania dodatkowych dawek. Trzeba jednak pamiętać, że im dłuższa przerwa w szczepieniach, tym dłużej dziecko pozostaje bez optymalnej ochrony przed chorobami zakaźnymi.

Wyjątkiem są dzieci po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych oraz dzieci, które otrzymały szczepienia podczas leczenia immunosupresyjnego lub w okresie znacznego upośledzenia odporności. W takich sytuacjach lekarz może zalecić ponowne rozpoczęcie cyklu szczepień.

Dlaczego nie należy opóźniać szczepień? 

Program Szczepień Ochronnych określa terminy podawania szczepionek tak, aby zapewnić dzieciom ochronę w okresie największego ryzyka zachorowania. Dlatego szczepionki powinny być podawane zgodnie z obowiązującym harmonogramem.

Opóźnianie szczepień: 

• wydłuża okres, w którym dziecko pozostaje narażone na zachorowanie;

• zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu chorób zakaźnych i ich powikłań;

• zwiększa ryzyko przeniesienia zakażenia na osoby z najbliższego otoczenia, w tym niemowlęta, seniorów oraz osoby z obniżoną odpornością. 

W Polsce wykonywanie obowiązkowych szczepień ochronnych wynika z przepisów prawa. Za dopilnowanie ich realizacji odpowiadają rodzice lub opiekunowie prawni.

Placówki Podstawowej Opieki Zdrowotnej mają obowiązek monitorować realizację Programu Szczepień Ochronnych. Jeżeli rodzice uporczywie uchylają się od wykonania obowiązkowych szczepień dziecka, przychodnia przekazuje informację właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, który prowadzi dalsze postępowanie.

Świadome uchylanie się od obowiązkowych szczepień, mimo braku przeciwwskazań medycznych, może skutkować konsekwencjami administracyjnymi i prawnymi, w tym nałożeniem grzywny.