Czym są mięśniaki macicy? 

Mięśniaki macicy, nazywane też włókniakami, to łagodne guzy, które tworzą się z tkanki mięśniowej. Mogą pojawić się w różnych częściach macicy – w jej ścianie, jamie lub szyjce. Występują pojedynczo lub mnogo i mogą mieć różne rozmiary – od kilku milimetrów do nawet kilkunastu centymetrów. 

Zazwyczaj mięśniaki rosną powoli i długo nie dają objawów. Zdarza się jednak, że powiększają się szybciej i w ciągu 1–2 lat zaczynają powodować dolegliwości. 

Mięśniaki to powszechny problem. Szacuje się, że mogą występować nawet u połowy kobiet między 35. a 55. rokiem życia. Zazwyczaj są to łagodne zmiany nowotworowe – nie dają przerzutów, a ryzyko ich zezłośliwienia jest bardzo niskie. 

Mięśniaki macicy – rodzaje 

Ze względu na lokalizację wyróżnia się mięśniaki: 

• śródścienne – najczęstsze, powstają w ścianie macicy;

• podśluzówkowe – rosną tuż pod błoną śluzową macicy (endometrium);

• podsurowicówkowe – rozwijają się na zewnątrz macicy. 

Rzadziej spotyka się mięśniaki uszypułowane, szyjkowe i międzywięzadłowe.

Przyczyny powstawania mięśniaków macicy 

Mięśniaki macicy to najczęstsze guzy w żeńskim układzie rozrodczym. Dokładne przyczyny ich powstawania nie są znane, ale wiadomo, że na ich rozwój wpływa wiele czynników.

Czynniki, na które nie mamy wpływu (niemodyfikowalne):

• predyspozycje genetyczne i występowanie mięśniaków w rodzinie;

• hormony – estrogen i progesteron mogą stymulować ich wzrost;

• wiek okołomenopauzalny;

• wczesne wystąpienie pierwszej miesiączki i późna menopauza;

• rasa czarna. 

Czynniki, na które mamy wpływ (modyfikowalne):

• otyłość;

• nadciśnienie tętnicze;

• dieta bogata w czerwone mięso;

• nadużywanie alkoholu i kofeiny.

Są też czynniki o działaniu ochronnym:

• ciąże przed 25. rokiem życia;

• liczne porody;

• stosowanie antykoncepcji hormonalnej. 

Objawy mięśniaków macicy

Wiele mięśniaków nie daje żadnych dolegliwości. Jeśli objawy się pojawiają, zwykle są niespecyficzne, dlatego często trudno je od razu powiązać z mięśniakami. Przeważnie kobieta dowiaduje się o ich obecności przypadkowo – podczas rutynowego badania ginekologicznego.

To, czy mięśniaki dają objawy, zależy głównie od ich wielkości i lokalizacji. Najczęściej kobiety skarżą się na:

• obfite, bolesne, nieregularne i przedłużające się miesiączki;

• krwawienia między miesiączkami;

• ból i uczucie dyskomfortu w podbrzuszu;

• bóle w odcinku lędźwiowym kręgosłupa;

• częste oddawanie moczu;

• zaparcia;

• ból podczas współżycia. 

Czy mięśniaki macicy są groźne? 

W większości przypadków mięśniaki macicy nie stanowią zagrożenia i nie wymagają intensywnego leczenia. Szczególną uwagę zwraca się jednak na guzy, które rosną zbyt szybko – w rzadkich sytuacjach mogą one okazać się mięsakami, czyli nowotworami złośliwymi. Szacuje się, że dotyczy to ok. 0,1–0,8% przypadków rozpoznawanych w badaniu USG. Najczęściej występują one u kobiet po menopauzie.

Poza tym mięśniaki mogą powodować różne problemy zdrowotne, m.in.:

• niedokrwistość spowodowaną obfitymi krwawieniami; 

• trudności w opróżnianiu pęcherza;

• niepłodność;

• problemy z donoszeniem ciąży.

Mogą też utrudniać przebieg porodu naturalnego i zwiększać ryzyko konieczności cięcia cesarskiego. Po porodzie zdarza się, że hamują prawidłowe obkurczanie się macicy, co sprzyja krwotokom poporodowym.

Mięśniaki macicy – diagnostyka 

Na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjentkę ginekolog może podejrzewać obecność mięśniaków, ale do pełnej diagnozy potrzebne są badania. Większe guzy czasem można wyczuć już podczas badania fizykalnego.

Najczęściej mięśniaki wykrywa się podczas badania USG przezpochwowego. Pozwala ono ocenić ich wielkość i położenie. 

W razie potrzeby lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak:

• histeroskopia – badanie w znieczuleniu ogólnym, podczas którego wprowadza się cienką kamerę do jamy macicy.  Umożliwia nie tylko ocenę wnętrza macicy, ale także usunięcie małych mięśniaków podśluzówkowych (do 3 cm);

• rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa – stosowane przy guzach szybko rosnących lub o nietypowej lokalizacji;

• sonohisterografia – badanie USG wykonywane po podaniu kontrastu (np. soli fizjologicznej) do jamy macicy, co pozwala dokładnie ocenić wielkość i położenie zmiany; 

• elastografia – badanie USG, które ocenia twardość guza i pomaga odróżnić mięśniaki od polipów endometrialnych; 

• biopsja – wykonywana tylko w razie podejrzenia nowotworu złośliwego;

• badania krwi – służą do oceny poziomu hormonów. 

Prawidłowa diagnostyka pozwala lekarzowi ocenić, jaki wpływ mają mięśniaki na zdrowie pacjentki i zaplanować odpowiednie leczenie.

Leczenie mięśniaków 

Sposób leczenia zależy od wielkości, liczby i położenia mięśniaków, a także od dolegliwości, jakie powodują.

Mięśniaki bezobjawowe nie wymagają leczenia – w takich przypadkach lekarz zaleca jedynie regularne kontrole i obserwację.

Leczenie farmakologiczne stosuje się, gdy guzy wywołują objawy obniżające jakość życia pacjentki. Leki łagodzą dolegliwości i mogą zmniejszyć rozmiar mięśniaków, ale nie powodują ich zaniku. Najczęściej są przygotowaniem do leczenia operacyjnego.

Inne nieoperacyjne metody leczenia mięśniaków to: 

• embolizacja tętnic macicznych – polega na podaniu środka zamykającego naczynia krwionośne doprowadzające krew do mięśniaków, co powoduje ich zmniejszenie. Nie zaleca się jej u kobiet planujących ciążę;

• termoablacja ultradźwiękowa – wykorzystuje fale ultradźwiękowe do niszczenia guza. Może być stosowana u kobiet planujących potomstwo;

• FUS-MRI – metoda mniej popularna, oparta na niszczeniu mięśniaków ultradźwiękami pod kontrolą rezonansu magnetycznego; 

• myoliza – zniszczenie mięśniaka za pomocą lasera, ultradźwięków lub krioterapii. 

W przypadku mięśniaków, ze względu na większą skuteczność, najczęściej stosuje się leczenie chirurgiczne:

• miomektomia – wyłuszczenie mięśniaków metodą laparoskopową, czyli przez niewielkie nacięcia w powłokach brzusznych. Zazwyczaj stosowana u kobiet planujących ciążę. Jest mniej inwazyjna niż klasyczna operacja;

• laparotomia – klasyczna operacja polegająca na usunięciu mięśniaków przez otwarcie jamy brzusznej. Stosowana głównie przy dużych guzach mnogich lub wtedy, gdy laparoskopia nie jest możliwa;

• histerektomia – usunięcie macicy wraz z mięśniakami. Zwykle wykonuje się ją u kobiet po menopauzie lub takich, które nie planują ciąży. To metoda najbardziej inwazyjna, dlatego odchodzi się od niej na rzecz alternatywnych metod. 

Wybór metody leczenia zależy od wieku pacjentki, jej planów dotyczących macierzyństwa oraz od wielkości, liczby i lokalizacji mięśniaków. Po każdym leczeniu – zarówno farmakologicznym, jak i operacyjnym – konieczne są wizyty kontrolne u ginekologa. 

Należy pamiętać, że mięśniaki mogą nawracać. Obecnie jedyną metodą, która całkowicie eliminuje ryzyko nawrotu jest histerektomia. 

Źródła: 

https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/256269,miesniaki-macicy 

https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/165156,miesniaki-macicy 

https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/choroby-kobiece/miesniaki-macicy-przyczyny-rodzaje-objawy-i-leczenie-aa-qno8-y2Xu-hyTF.html 

https://www.zwrotnikraka.pl/miesniaki-macicy-objawy-diagnostyka-i-leczenie/ 

https://www.mzdrowie.pl/medycyna/leczenie-miesniakow-macicy-to-nie-tylko-histerektomia/ 

https://wylecz.to/ginekologia/miesniaki-macicy-objawy-leczenie-usuwanie-operacyjne 

Mięśniaki macicy – przyczyny, diagnostyka, leczenie–przegląd literatury, Angelika Dańda, Joanna Buks, „Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu”, 4(37) 2013, str. 223-226.

Postępowanie kliniczne z mięśniakami macicy u kobiet w wieku reprodukcyjnym,  Życie i Płodność. Ujęcie Interdyscyplinarne. Radosław Bernard Maksym, Hanna Ruta, Milena Skibińska, „Kwartalnik Naukowy”, nr 39(2019), str. 81–93.