Co to jest dna moczanowa? 

Dna moczanowa to przewlekła choroba metaboliczna prowadząca do stanu zapalnego stawów. Najczęściej zajmuje staw u podstawy dużego palca stopy – dlatego bywa nazywana podagrą. Może jednak dotyczyć także innych stawów, np. kolanowych, barkowych, kręgosłupa oraz stawów rąk.

Choroba częściej występuje u mężczyzn, zwykle między 40. a 60. rokiem życia. U kobiet ryzyko jej rozwoju wzrasta po menopauzie. 

Dna moczanowa jest również określana jako artretyzm, skaza moczanowa, a także „choroba królów” lub „choroba bogaczy” – te dwa określenia wynikają z faktu, że w przeszłości częściej występowała u osób zamożnych, których dieta była bogata w mięso i alkohol.

Jakie są przyczyny dny moczanowej?  

Bezpośrednią przyczyną choroby jest hiperurykemia, czyli podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi. Może do niej dochodzić na skutek jego nadmiernej produkcji lub zmniejszonego wydalania z organizmu.

W prawidłowych warunkach kwas moczowy rozpuszcza się we krwi i jest usuwany przez nerki wraz z moczem. Gdy jego stężenie przekroczy próg rozpuszczalności, zaczyna się krystalizować i odkładać w stawach, ścięgnach oraz tkankach miękkich. Prowadzi to do stanu zapalnego, bólu i ograniczenia ruchomości.

Przyczyny podwyższonego stężenia kwasu moczowego mogą być pierwotne lub wtórne. Pierwotne wynikają z predyspozycji genetycznych i zaburzeń metabolizmu puryn. 

Wtórne mogą być związane z:

• chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, otyłość, niewydolność nerek lub nowotwory;

• stosowaniem niektórych leków; 

• nadmiernym spożyciem alkoholu;

• dietą bogatą w puryny (np. czerwone mięso, podroby, niektóre ryby);

• odwodnieniem;

• dużym wysiłkiem fizycznym;

• urazem;

• zabiegiem chirurgicznym;

• infekcją. 

Hiperurykemia nie zawsze prowadzi do rozwoju dny moczanowej. Choroba rozwija się tylko u części osób – szacuje się, że u około 20% osób z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego. Przyczyny tego zjawiska nie są do końca poznane.

Jakie są objawy dny moczanowej? 

Początkowo dna moczanowa może przebiegać bez objawów – jedynym odchyleniem jest podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi. 

Typowe objawy dny moczanowej pojawiają się nagle, najczęściej w nocy lub nad ranem. Jest to niezwykle silny ból stawu, któremu towarzyszą obrzęk, zaczerwienienie i napięcie skóry, uczucie gorąca w okolicy stawu oraz ograniczenie ruchomości. Często pojawiają się także dreszcze, gorączka i ogólne złe samopoczucie.

Napad dny, nawet nieleczony, ustępuje samoistnie po 7–10 dniach. Brak terapii sprawia jednak, że napady powracają, stają się częstsze i dłuższe, a choroba może obejmować kolejne stawy. Z czasem może przejść w fazę przewlekłą. Długotrwałe odkładanie się kryształów moczanu sodu prowadzi do powstawania guzków dnawych oraz trwałych deformacji stawów. 

Guzki dnawe najczęściej pojawiają się w okolicach stawów stóp i rąk oraz małżowin usznych. Rzadziej występują w innych lokalizacjach. Zwykle są niewielkie, ale mogą osiągać duże rozmiary. W niektórych przypadkach konieczne jest ich usunięcie chirurgiczne.  

Ponadto nieleczona dna moczanowa:

• sprzyja tworzeniu się kamieni nerkowych i chorobie nerek;

• zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak nadciśnienie, zawał serca czy udar mózgu;

• prowadzi do osłabienia funkcji mięśni i stawów oraz ograniczenia sprawności ruchowej;

• w zaawansowanych przypadkach może prowadzić do trwałej niepełnosprawności. 

Dna moczanowa – diagnostyka 

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących dnę moczanową należy skonsultować się z lekarzem rodzinnym. Może on rozpoznać chorobę na podstawie typowych objawów zapalenia stawów lub zlecić dodatkowe badania. 

Podstawowym badaniem jest oznaczenie stężenia kwasu moczowego we krwi. Należy jednak pamiętać, że jego poziom może być prawidłowy nawet podczas ostrego napadu.

Badaniem, które jednoznacznie potwierdza dnę moczanową, jest ocena płynu stawowego pod mikroskopem w kierunku obecności kryształków moczanu sodu. Pozwala ono odróżnić dnę moczanową od dny rzekomej (wywoływanej przez kryształy pirofosforanu wapnia) oraz wykluczyć zakażenie bakteryjne. 

W diagnostyce wykorzystuje się również badania obrazowe, takie jak:

• USG – pozwala uwidocznić złogi kryształów;

• RTG – w stadium przewlekłym ujawnia nadżerki, zwężenia szczeliny stawowej oraz guzki dnawe;

• tomografia komputerowa z podwójną energią (DECT) – umożliwia zobrazowanie złogów moczanowych;

• USG Power Doppler – pozwala wykryć zmiany zapalne i złogi we wczesnym etapie;

• rezonans magnetyczny – stosowany w trudniejszych przypadkach diagnostycznych. 

W razie potrzeby lekarz rodzinny może skierować pacjenta do reumatologa.

Pacjenci ze stwierdzoną dną moczanową pozostają pod stałą kontrolą lekarza, który monitoruje stężenie kwasu moczowego we krwi. 

Jak leczyć dnę moczanową? 

Skuteczne leczenie dny moczanowej łączy farmakoterapię ze zmianą stylu życia. 

W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się leki przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz obniżające stężenie kwasu moczowego. Ulgę w bólu mogą przynieść także zimne okłady i unieruchomienie zajętego stawu. 

Celem leczenia jest utrzymanie niskiego stężenia kwasu moczowego we krwi, co zapobiega nawrotom choroby. W przypadku dny przewlekłej leczenie nakierowane jest na zatrzymanie postępu choroby oraz leczenie jej powikłań. 

Zmiana stylu życia obejmuje:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała;

• regularną aktywność fizyczną;

• odpowiednią dietę; 

• właściwe nawodnienie; 

• ograniczenie spożycia alkoholu;

• rzucenie palenia;

• kontrolę ciśnienia tętniczego, stężenia glukozy i lipidów. 

Dieta a dna moczanowa 

Modyfikacja sposobu żywienia pomaga obniżyć stężenie kwasu moczowego we krwi. W dnie moczanowej zaleca się dietę niskopurynową oraz dietę DASH (ang. Dietary Approaches to Stop Hypertension). 

W jadłospisie powinny znaleźć się:

• owoce (np. wiśnie, czereśnie, truskawki, borówki, owoce cytrusowe);

• warzywa (np. pomidory, ogórki, marchew, ziemniaki, buraki);

• produkty pełnoziarniste (np. pieczywo razowe, gruboziarniste kasze, makaron pełnoziarnisty);

• oleje roślinne (np. oliwa z oliwek, olej lniany, olej rzepakowy);

• orzechy i pestki;

• nasiona roślin strączkowych;

• jaja;

• chude lub półtłuste produkty mleczne (np. jogurty, kefiry, maślanki);

• napoje roślinne (np. mleko sojowe, owsiane, migdałowe). 

Z diety należy wykluczyć:

• podroby;

• czerwone mięso;

• owoce morza;

• tłuste ryby i przetwory rybne;

• alkohol;

• konserwy;

• wywary z mięsa i ryb;

• galarety;

• sery tłuste i pleśniowe;

• czekoladę i kakao;

• słodzone napoje;

• produkty o wysokiej zawartości soli. 

Zaleca się spożywanie 4–5 mniejszych posiłków dziennie, w regularnych odstępach co 3–4 godziny. Ostatni posiłek najlepiej zjeść około 3 godziny przed snem. 

Ważne jest odpowiednie nawodnienie – około 2 litrów płynów dziennie, najlepiej niegazowanej wody. Należy pić regularnie, małymi porcjami w ciągu dnia.

Należy unikać smażenia potraw. Lepszym wyborem jest gotowanie w wodzie, które zmniejsza zawartość puryn w produktach. 

Nie są zalecane głodówki, diety restrykcyjne ani zbyt intensywne treningi, ponieważ mogą wywoływać napady choroby. 

Warto podkreślić, że zmiana stylu życia i odpowiednia dieta wspomagają leczenie farmakologiczne, ale go nie zastępują. 

Podsumowanie

Dna moczanowa to przewlekła choroba prowadząca do zapalenia stawów. Nieleczona może powodować poważne powikłania i trwałe uszkodzenie stawów. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie pozwalają kontrolować jej przebieg oraz zapobiegać nawrotom. Istotne znaczenie ma także zmiana stylu życia, w tym właściwa dieta, która pomaga obniżyć stężenie kwasu moczowego we krwi i wspiera leczenie.

Źródła: 

https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63788,dna-moczanowa

https://diety.nfz.gov.pl/porady/dieta-w-chorobie/dieta-w-dnie-moczanowej

https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/dna-moczanowa-jak-o-siebie-dbac

https://podyplomie.pl/medycyna/29545,dna-moczanowa 

https://www.nowafarmacja.pl/blog/dna-moczanowa-jakie-sa-jej-przyczyny-2