CRP – co to jest? 

CRP to skrót z języka angielskiego C-reactive protein, co po polsku oznacza białko C-reaktywne. Nazwa tego białka pochodzi od jego zdolności wiązania się z polisacharydem C, obecnym na otoczce pneumokoków. 

CRP jest produkowane głównie w wątrobie pod wpływem cytokin prozapalnych. Należy do tzw. białek ostrej fazy, co oznacza, że jego stężenie wzrasta w odpowiedzi na toczący się w organizmie stan zapalny. 

Białko CRP wiąże się z określonymi cząsteczkami obecnymi m.in. na powierzchni drobnoustrojów i uszkodzonych komórek, co ułatwia układowi odpornościowemu ich rozpoznanie i usunięcie z organizmu. Dlatego CRP uznaje się za marker stanu zapalnego i wykorzystuje w diagnostyce wielu chorób. 

Stężenie CRP może wzrosnąć już w ciągu kilku godzin od początku stanu zapalnego. Jest to jednak marker nieswoisty, co oznacza, że nie wskazuje ani lokalizacji, ani przyczyny. 

Jakie są prawidłowe wartości CRP?

Stężenie CRP może zależeć od płci, wieku i masy ciała pacjenta, a także stylu życia, przyjmowanych leków oraz używek. 

U zdrowych osób stężenie białka CRP we krwi zwykle nie przekracza 5 mg/l. Najczęściej jego wynik mieści się w zakresie 0,1–3,0 mg/l. Za wartości istotne klinicznie, które wymagają dalszej weryfikacji, uznaje się wyniki przekraczające 10 mg/l. 

Jak wykonać badanie CRP?

Badanie CRP wykonuje się z próbki krwi żylnej. Przed pobraniem nie trzeba być na czczo – spożyty wcześniej posiłek lub napój nie wpływają na wynik. Zaleca się jednak zachowanie około 2–3-godzinnego odstępu między posiłkiem a badaniem, aby zapobiec tzw. próbce „lipemicznej”, czyli zawierającej zbyt wysokie stężenie poposiłkowych trójglicerydów. 

Przed badaniem warto również unikać intensywnego wysiłku fizycznego, ponieważ może prowadzić do niewielkiego, przejściowego wzrostu stężenia CRP.  

Badanie można wykonać o dowolnej porze dnia. Jest ono bezpieczne i nie ma przeciwwskazań do jego wykonania. 

Na wynik czeka się zwykle około jednego dnia roboczego. W laboratorium oznacza się CRP ilościowo, co oznacza, że wynik podawany jest jako wartość liczbowa stężenia CRP we krwi. 

Ponieważ stężenie CRP może szybko się zmieniać, badanie można wykonać również w czasie rzeczywistym. Służą do tego tzw. szybkie testy CRP, które można wykonać w domu lub w gabinecie lekarskim. Próbkę krwi pobiera się wówczas z palca. 

Szybkie testy CRP mogą pomóc w różnicowaniu infekcji bakteryjnej i wirusowej, co ogranicza ryzyko niepotrzebnego stosowania antybiotyków. Charakteryzują się dużą wiarygodnością, pod warunkiem, że posiadają odpowiednie certyfikaty i są wykonywane zgodnie z instrukcją. Mimo to zaleca się potwierdzenie wyniku badaniem laboratoryjnym oraz konsultację z lekarzem w celu jego prawidłowej interpretacji.

Co może mieć wpływ na wynik CRP?

Na wynik badania CRP mogą wpływać: 

• czynniki fizjologiczne (np. ciąża, otyłość, wysiłek fizyczny, palenie papierosów);

• czynniki patologiczne (np. infekcje, przewlekłe choroby zapalne, urazy, choroby nowotworowe, zawał serca, stan po operacji); 

• czynniki farmakologiczne (np. przyjmowane leki). 

Jak interpretować wyniki badania CRP?

Wyniki:

• w zakresie 5–10 mg/l mogą mieć związek m.in. z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą typu 2, nadciśnieniem tętniczym, zapaleniem dziąseł lub przyzębia), a także stylem życia (np. dietą bogatą w tłuszcze i cukry, używkami);

• powyżej 10 mg/l mogą wskazywać na rozwijający się stan zapalny lub zakażenie; 

• powyżej 40 mg/l sugerują bardziej nasilony stan zapalny;

• powyżej 200 mg/l najczęściej świadczą o infekcji bakteryjnej (np. zapaleniu płuc, anginie ropnej, zakażeniu dróg moczowych);

• powyżej 500 mg/l mogą wskazywać na ciężkie, uogólnione zakażenie bakteryjne, choroby nowotworowe, zawał serca, rozległe urazy lub oparzenia. Takie wyniki wymagają pilnej interwencji medycznej. 

Wyniki mieszczące się w normie zwykle wskazują na brak aktywnego stanu zapalnego. Należy jednak pamiętać, że prawidłowy poziom CRP nie wyklucza choroby nowotworowej. Jego stężenie zależy m.in. od rodzaju nowotworu i stopnia zaawansowania. 

Dlatego wynik badania CRP zawsze powinien być interpretowany przez lekarza w kontekście objawów i całego obrazu klinicznego pacjenta.  

CRP a hsCRP 

CRP i hsCRP to dwa różne badania tego samego białka, różniące się czułością oraz zastosowaniem. 

CRP oznaczane standardowo wykorzystuje się w diagnostyce stanów zapalnych. Natomiast wysoko czułe testy hsCRP (z ang. high-sensitivity) pozwalają wykryć bardzo niewielkie podwyższenia CRP, niewidoczne w badaniu standardowym. Stosuje się je głównie w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. 

Stężenie hsCRP:

• poniżej 1 mg/l oznacza niskie ryzyko sercowo-naczyniowe; 

• w zakresie 1–3 mg/l oznacza umiarkowane ryzyko sercowo-naczyniowe; 

• powyżej 3 mg/l oznacza wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe. 

Dla zwiększenia wiarygodności wynik badania zaleca się oznaczyć dwukrotnie w odstępie około dwóch tygodni, a następnie obliczyć średnią wartość.

Co wykrywa badanie CRP?

Podwyższone stężenie CRP może towarzyszyć m.in.:

• infekcjom wirusowym i bakteryjnym;

• zakażeniom pasożytniczym;

• chorobom zapalnym i autoimmunologicznym; 

• chorobom układu pokarmowego;

• ostremu zapaleniu trzustki;

• zawałowi serca;

• nowotworom złośliwym; 

• zakrzepicy żył głębokich;

• stanom pooperacyjnym i po urazach. 

Kiedy warto wykonać badanie CRP?

Badanie CRP wykonuje się w wielu sytuacjach, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie stanu zapalnego w organizmie. Zaleca się je m.in.:

• w przypadku objawów infekcji (np. ból gardła, bóle mięśni, dreszcze, gorączka);

• przy niezamierzonej utracie masy ciała, szczególnie jeśli towarzyszą jej objawy stanu zapalnego;

• w celu oceny skuteczności leczenia; 

• po operacji lub urazie – w celu wykrycia ewentualnych powikłań;

• w diagnostyce i monitorowaniu chorób przewlekłych;

• w podejrzeniu utajonego stanu zapalnego; 

• w przebiegu ostrej infekcji – pomocniczo przy decyzji o wdrożeniu antybiotykoterapii. 

Badanie wykonuje się także u wybranych grup pacjentów, np.:

• u osób z chorobami przewlekłymi; 

• u seniorów, u których infekcje mogą przebiegać nietypowo;

• przy podejrzeniu poważnych chorób – jako badanie pomocnicze. 

Jak często wykonywać badanie CRP?

Częstotliwość wykonywania badania zależy od sytuacji klinicznej oraz celu diagnostycznego:

• jednorazowo – w przypadku ostrej choroby, w celu postawienia diagnozy;

• codziennie lub co 1–2 dni – w ciężkich infekcjach, w celu monitorowania leczenia (szpitalnego lub ambulatoryjnego); 

• co kilka tygodni lub miesięcy – w chorobach przewlekłych, zgodnie z zaleceniami lekarza. 

Podsumowanie 

CRP jest markerem stanu zapalnego. Pomaga wykryć infekcje oraz choroby o podłożu zapalnym. Podwyższone stężenie CRP może towarzyszyć wielu schorzeniom, dlatego wynik badania zawsze powinien być interpretowany przez lekarza w odniesieniu do objawów i całego obrazu klinicznego pacjenta.

Źródła: 

https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/98808,bialko-c-reaktywne-crp

https://diag.pl/pacjent/artykuly/kiedy-wykonac-badanie-bialka-crp/ 

https://upacjenta.pl/katalog-badan/badanie-crp-ilosciowo 

https://www.nowafarmacja.pl/blog/crp-jak-wygladaja-jego-badania-normy-i-wyniki