Czym jest ucho pływaka? 

Ucho pływaka to potoczne określenie ostrego zapalenia ucha zewnętrznego. Stan zapalny może obejmować małżowinę uszną, przewód słuchowy zewnętrzny i błonę bębenkową. Najczęściej ma podłoże bakteryjne, rzadziej grzybicze. Może wystąpić w każdym wieku, jednak zwykle rozpoznaje się je u dzieci. Występowanie ucha pływaka wzrasta w sezonie letnim, kiedy częściej korzystamy z kąpieli w basenach i innych zbiornikach wodnych. 

Skąd się bierze ucho pływaka? 

Zdrowy przewód słuchowy ma naturalną warstwę ochronną. Jest nią woskowina, która zabezpiecza go przed drobnoustrojami, nawilża skórę i pomaga utrzymać odpowiednie pH. Gdy ta naturalna bariera zostanie uszkodzona, bakterie i grzyby łatwiej wnikają do tkanek i wywołują stan zapalny. 

Najczęstszą przyczyną ucha pływaka jest długotrwałe działanie wilgoci. Dostawanie się wody do uszu podczas kąpieli jest całkowicie naturalne. Zwykle wypływa ona samoistnie, jednak czasami pozostaje w przewodzie słuchowym. Zalegając w nim rozmiękcza naskórek, wypłukuje ochronną warstwę woskowiny i tworzy wilgotne środowisko sprzyjające namnażaniu się bakterii oraz grzybów. 

Ucho pływaka, choć może to sugerować nazwa, nie dotyczy wyłącznie osób regularnie pływających. Ryzyko zachorowania jest u nich około pięciokrotnie większe niż w populacji ogólnej, jednak infekcja może rozwinąć się również u osób korzystających z wakacyjnych kąpieli lub sporadycznie mających kontakt z wodą. 

Ryzyko zachorowania zwiększa nie tylko zalegająca w przewodzie słuchowym woda, ale również przebywanie w ciepłym i wilgotnym środowisku, które sprzyja namnażaniu drobnoustrojów. Znaczenie mają także: 

• mechaniczne uszkodzenie skóry podczas czyszczenia uszu patyczkami higienicznymi;

• nadmierne usuwanie woskowiny;

• częste korzystanie ze słuchawek dousznych lub aparatów słuchowych;

• choroby dermatologiczne, takie jak łuszczyca, egzema lub atopowe zapalenie skóry;

• cukrzyca;

• obniżona odporność. 

Jakie są objawy ucha pływaka? 

Najbardziej charakterystycznym objawem ucha pływaka jest ból nasilający się podczas dotykania małżowiny usznej, naciskania na skrawek ucha lub podczas żucia. Jest to jedna z cech, która pomaga odróżnić ucho pływaka od zapalenia ucha środkowego. 

Do innych objawów ostrego zapalenia ucha zewnętrznego należą:

• uczucie zatkanego ucha;

• świąd przewodu słuchowego;

• zaczerwienienie i obrzęk przewodu słuchowego;

• wodnisty lub ropny wyciek z ucha o nieprzyjemnym zapachu;

• niedosłuch wynikający z obrzęku przewodu słuchowego;

• tkliwość ucha.

W cięższych przypadkach mogą pojawić się gorączka oraz powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Nie każdy ból ucha wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej, są jednak sytuacje, których nie należy bagatelizować. Do lekarza warto się zgłosić, gdy powyższe objawy utrzymują się dłuższej niż 24–48 godzin oraz szybko się nasilają. 

Lekarz rozpoznaje ucho pływaka na podstawie wywiadu oraz badania otoskopowego, podczas którego ocenia stan przewodu słuchowego i błony bębenkowej. W większości przypadków wykonanie dodatkowych badań nie jest konieczne. Jeśli jednak infekcja nie reaguje na standardowe leczenie lub często nawraca, lekarz może zdecydować o pobraniu materiału do badania mikrobiologicznego. 

Jak leczyć ucho pływaka?

Leczenie ucha pływaka zależy od przyczyny zakażenia oraz od stopnia nasilenia objawów. 

Najczęściej stosuje się:

• krople do uszu zawierające antybiotyk – w przypadku zakażenia bakteryjnego;

• leki przeciwgrzybicze – jeśli przyczyną infekcji są grzyby;

• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a w razie potrzeby także przeciwgorączkowe.

Skuteczność leczenia zwiększa oczyszczenie przewodu słuchowego z zalegającej wydzieliny. 

Podczas terapii należy chronić ucho przed kontaktem z wodą, unikać pływania oraz stosować leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie należy przerywać leczenia tylko dlatego, że objawy ustąpiły. Zbyt szybkie zakończenie terapii może zwiększyć ryzyko nawrotu infekcji. Niewskazane jest również wkładanie patyczków higienicznych do ucha oraz samodzielne usuwanie wydzieliny. 

Przy odpowiednio dobranym leczeniu poprawę można zwykle odczuć już po 2–3 dniach. Do całkowitego wyleczenia potrzebna jest zazwyczaj terapia trwająca od 7 do 14 dni.   

Czy można leczyć ucho pływaka domowymi metodami?

Wiele osób próbuje leczyć zapalenie ucha zewnętrznego domowymi metodami, jednak nie powinno się po nie sięgać bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Niewłaściwe postępowanie może pogorszyć stan zapalny i utrudnić późniejsze leczenie. 

Jeśli do ucha dostała się woda, warto spróbować ją usunąć, zanim dojdzie do podrażnienia przewodu słuchowego i rozwoju infekcji. W tym celu należy przechylić głowę na bok, tak by ucho było skierowane ku dołowi. Następnie można pociągać delikatnie za płatek ucha w różnych kierunkach, co ułatwi odpływ wody. Po jej usunięciu małżowinę uszną należy dokładnie osuszyć czystym ręcznikiem. 

Czy ucho pływaka jest groźne? 

W większości przypadków ucho pływaka nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, pod warunkiem, że zostanie odpowiednio leczone. Nieleczone zakażenie może jednak prowadzić do powikłań, takich jak:

• rozprzestrzenienie się zakażenia na okoliczne tkanki;

• zwężenie przewodu słuchowego;

• przewlekłe zapalenie przewodu słuchowego.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z cukrzycą, obniżoną odpornością oraz osoby starsze. W tych grupach istnieje większe ryzyko rozwoju rzadkiego, ale poważnego powikłania – martwiczego zapalenia ucha zewnętrznego. Stan ten wymaga pilnego leczenia specjalistycznego. 

Jak zapobiegać wystąpieniu uchu pływaka? 

Nie zawsze można całkowicie uniknąć ucha pływaka, ale przestrzeganie kilku zasad pozwala zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia. Profilaktyka ma szczególne znaczenie dla osób, które często korzystają z basenów, kąpielisk lub uprawiają sporty wodne. 

Najważniejsze zasady to:

• umożliwienie odpływu wody z przewodu słuchowego poprzez pochylenie głowy na bok;

• dokładne osuszanie małżowiny usznej ręcznikiem po kąpieli;

• unikanie pływania w zanieczyszczonych zbiornikach wodnych;

• stosowanie zatyczek do uszu podczas pływania, szczególnie u osób ze skłonnością do nawracających infekcji;

• unikanie wkładania do przewodu słuchowego patyczków higienicznych lub innych przedmiotów;

• regularne czyszczenie i właściwa higiena słuchawek dousznych oraz aparatów słuchowych;

• leczenie chorób skóry przewodu słuchowego i okolicy ucha.

Podsumowanie

Ucho pływaka to częsta infekcja zewnętrznego przewodu słuchowego. Najczęściej rozwija się po kontakcie z wodą lub w wyniku uszkodzenia naturalnej bariery ochronnej skóry. Charakterystycznym objawem jest silny ból, który nasila się podczas poruszania małżowiną uszną. 

Profesjonaliści

W Centrum Medycznym Babka Medica w Warszawie skorzystasz z konsultacji z doświadczonymi laryngologami. Nasi lekarze w swojej pracy opierają się na wieloletnim doświadczeniu i regularnie zdobywanej wiedzy, tak aby zapewnić pacjentom najlepszą opiekę.