Czym jest andropauza? 

Andropauza to naturalny proces starzenia się organizmu mężczyzny, związany ze stopniowym spadkiem poziomu hormonów. Dotyczy to przede wszystkim testosteronu, ale także hormonu wzrostu, dihydrotestosteronu i melatoniny. Niedobór tych hormonów może prowadzić do pojawienia się lub nasilenia różnych dolegliwości. 

Andropauza rozwija się powoli i trwa do końca życia. Zwykle zaczyna się po 40. roku życia, jednak pierwsze wyraźne objawy pojawiają się najczęściej między 50. a 60. rokiem życia. 

Andropauza określana jest również jako męskie przekwitanie, męskie klimakterium, zespół niedoboru androgenów lub polihormonalny zespół psychoendokrynologiczny wieku średniego.  

Problem andropauzy dotyczy około połowy mężczyzn powyżej 55. roku życia. Mimo to, w przeciwieństwie do menopauzy, wciąż mówi się o niej niewiele. 

Jakie są objawy andropauzy?

To, czy u mężczyzn wystąpią objawy andropauzy i jakie będzie ich nasilenie, zależy od wielu czynników.  Na andropauzę wpływ mają:

• ogólny stan zdrowia;

• choroby przewlekłe;

• niewłaściwa dieta;

• palenie papierosów i spożywanie alkoholu;

• brak aktywności fizycznej;

• przewlekły stres;

• niewystarczająca ilość snu. 

Deficyt hormonalny powoduje objawy w sferze somatycznej, psychologicznej i seksualnej. 

Najbardziej zauważalne są objawy ze strony sfery seksualnej. Należą do nich:

• spadek libido;

• problemy z erekcją;

• obniżenie aktywności seksualnej;

• mniejsze zadowolenie z życia seksualnego. 

Andropauza może objawiać się także:

• bólami mięśni i stawów;

• obniżeniem kondycji fizycznej;

• zmniejszeniem masy kostnej;

• zwiększeniem masy tłuszczowej, zwłaszcza w okolicach brzucha;

• uderzeniami gorąca i nocnymi potami;

• nadwrażliwością na zimno;

• zaburzeniami snu;

• uczuciem przewlekłego zmęczenia;

• zaburzeniami rytmu serca;

• skokami ciśnienia tętniczego;

• zawrotami głowy; 

• przerzedzeniem i siwieniem włosów. 

W sferze psychicznej mogą wystąpić: 

• niepokój, lęk;

• drażliwość i nadmierne napięcie;

• zaniżona samocena i pewność siebie;

• pogorszenie pamięci i problemy z koncentracją;

• uczucie wyczerpania;

• nastroje depresyjne. 

Mężczyźni często nie zdają sobie sprawy, że powyższe objawy mogą być oznaką przekwitania. Z tego powodu je bagatelizują i nie zgłaszają się do lekarza. Tymczasem andropauza wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych chorób, takich jak osteoporoza, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, udar czy zawał serca. 

Andropauza a menopauza

Andropauza bywa porównywana do menopauzy, jednak są to odmienne procesy, mimo że część objawów się pokrywa. 

W obu przypadkach jest to efekt starzenia się organizmu i spadku poziomu hormonów płciowych. Na tym jednak podobieństwa się kończą.

Menopauza postępuje szybciej i wiąże się z całkowitym wygaśnięciem funkcji jajników, co oznacza utratę płodności.  Andropauza ma natomiast charakter stopniowy i oznacza jedynie osłabienie funkcji reprodukcyjnych. 

Pomimo spadku poziomu testosteronu jądra nadal produkują plemniki, dlatego mężczyźni mogą zachować płodność aż do późnej starości. Wraz z wiekiem maleje jednak liczba i ruchliwość plemników. Zmniejsza się także objętość ejakulatu. Z tego powodu szanse na zostanie ojcem w podeszłym wieku są niewielkie. 

Warto również podkreślić, że wraz z wiekiem pogarsza się jakość plemników, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad wrodzonych u potomstwa.

Jak rozpoznać andropauzę?

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów warto zgłosić się na konsultację lekarską. W pierwszej kolejności najlepiej udać się do lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby skieruje do androloga. 

Androlog, nazywany często „męskim ginekologiem”, zajmuje się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką chorób męskiego układu płciowego i hormonalnego, w tym także andropauzy. 

Rozpoznanie andropauzy opiera się na wywiadzie lekarskim, badaniu fizykalnym oraz badaniach hormonalnych. 

W wywiadzie lekarskim pomocny jest tzw. kwestionariusz ADAM (Androgen Deficiency in Aging Males). Jest to test służący do wstępnej oceny niedoboru androgenów u mężczyzn. Jeśli odpowiedź „tak” pojawia się przy co najmniej trzech z dziesięciu pytań, podejrzewa się andropauzę.

Aby potwierdzić diagnozę, lekarz zleca badania hormonalne. Ocenia się m.in. poziom testosteronu, dehydroepiandrosteronu (DHEA), lutropiny (LH), hormonu folikulotropowego (FSH), prolaktyny oraz hormonu wzrostu. 

Czasem dodatkowo wykonuje się badanie hormonów tarczycy, lipidogram, morfologię krwi oraz oznaczenie stężenia glukozy. 

Lekarz może wykonać także badanie per rectum, które pozwala ocenić stan gruczołu krokowego. W razie potrzeby zleca się również USG prostaty oraz oznaczenie PSA – markera raka prostaty. Nowotwór prostaty wyklucza możliwość leczenia hormonalnego. 

Jak leczyć andropauzę? 

Andropauzy nie można wyleczyć, ponieważ nie jest chorobą, lecz naturalnym procesem fizjologicznym. Można jednak łagodzić jej objawy. 

Jeśli poziom testosteronu jest niski, a objawy andropauzy nasilone, lekarz może wdrożyć leczenie hormonalne, czyli terapię zastępczą testosteronem. Lek podaje się w celu uzupełnienia jego niedoboru. Może być stosowany doustnie, domięśniowo lub przezskórnie w postaci żelu.

Decyzja o rozpoczęciu terapii powinna być zawsze podejmowana indywidualnie i poprzedzona dokładną diagnostyką. 

Pacjenci leczeni hormonalnie powinni przestrzegać zaleceń lekarskich i pozostawać pod stałą kontrolą specjalistów.  

Przeciwwskazaniem do leczenia hormonalnego jest rak prostaty (gruczołu krokowego) oraz rak sutka. Szczególną ostrożność należy także zachować u pacjentów z zespołem nerczycowym, zaburzeniami pracy serca oraz padaczką. 

Ponieważ andropauza może wiązać się z różnymi problemami zdrowotnymi, pacjent może wymagać konsultacji u innych specjalistów, m.in.:

• psychologa – w przypadku nasilonych objawów psychicznych;  

• ortopedy – w przypadku problemów z układem kostnym;

• kardiologa – przy nadciśnieniu tętniczym i kołataniu serca;

• neurologa – przy problemach z pamięcią i koncentracją;

• seksuologa – w przypadku zaburzeń seksualnych;

• urologa – w przypadku problemów z oddawaniem moczu;

• dietetyka – w celu dobrania odpowiedniej diety. 

Jak sobie poradzić z andropauzą? 

Łagodzenie objawów andropauzy powinno obejmować nie tylko leczenie hormonalne, ale także zmianę stylu życia. Warto do codziennej rutyny wprowadzić następujące nawyki:

• regularna aktywność fizyczna – wspiera zdrowie fizyczne i psychiczne oraz wzmacnia układ kostny i mięśniowy;

• odpowiednia dieta – bogata w owoce, warzywa, produkty pełnoziarniste, błonnik, cynk i selen, a jednocześnie ograniczająca żywność wysokoprzetworzoną i bogatą w węglowodany;

• ograniczenie używek (alkoholu i tytoniu); 

• redukcja stresu – pomocne mogą być ćwiczenia oddechowe, medytacje lub masaże relaksacyjne;

• dbanie o higienę snu i jego odpowiednią ilość; 

• regularne badania kontrolne;

• unikanie przegrzewania jąder – niewskazane są ciasne spodnie i bielizna, gorące kąpiele, trzymanie laptopa na kolanach;

• zmiana rytmu aktywności seksualnej – z wieczornej na poranną, kiedy poziom testosteronu jest wyższy. 

Podsumowanie 

Andropauza to naturalny etap w życiu mężczyzny związany ze starzeniem się organizmu. Towarzyszący jej stopniowy spadek hormonów może prowadzić do różnych dolegliwości i obniżenia jakości życia. Objawy andropauzy można jednak łagodzić. Pomocne może być leczenie hormonalne oraz zdrowy styl życia. 

Źródła: 

https://www.nowafarmacja.pl/blog/andropauza-przekwitanie-u-mezczyzn

https://diag.pl/pacjent/artykuly/andropauza-co-to-jest-objawy-oraz-skutki/

https://lekarzebezkolejki.pl/blog/jak-objawia-sie-andropauza-metody-leczenia/w-1087

Andropauza – fakty i mity, Zygmunt Zdrojewicz, „Pediatria i medycyna rodzinna”, 2019, tom 15, nr 4, str. 370–373; 

Andropauza i proces starzenia się a jakość życia mężczyzn po 50. roku życia, Katarzyna Walaszek,  Barbara Tomala, Iwona Kowalska, Anna Rej-Kietla, „Forum Medycyny Rodzinnej”, 2017, tom 11, nr 5, 209–215.