Jak rozwija się mowa dziecka?

Rozwój mowy u dzieci to proces wieloetapowy i fascynujący. Jest ściśle związany z rozwojem funkcji poznawczych, czyli z poznawaniem otaczającego świata. Najpierw z niecierpliwością wyczekujemy pierwszego słowa, potem pierwszego zdania, następnie obserwujemy, jak dziecko nabiera coraz większej biegłości językowej, prowadzi dialog.

Jak dokładnie wygląda przyswajanie mowy przez dziecko?

Okres melodii (od urodzenia do 1 roku życia)

Jest to czas, w którym dziecko nie posługuje się mową, ale jest jak najbardziej aktywne wokalnie. Przez pierwsze dwa miesiące życia dziecka słyszymy odruchowy krzyk i płacz, jako symptomy przykrych doznań. Nie są to jeszcze świadome sygnały. Są to dźwięki nieartykułowane, jednak dzięki nim ćwiczone są funkcje niektórych elementów aparatu mowy.

Około drugiego miesiąca życia pojawia się głużenie, czyli dźwięki wydawane odruchowo w stanie dobrego samopoczucia oraz śmiech. W tym czasie pojawia się też śmiech, który jest bardzo ważny dla rozwoju mowy, ponieważ uczy koordynacji ruchów języka z wibracją strun głosowych. Około siódmego miesiąca życia dziecko zaczyna gaworzyć. Najpierw są to ciągi powtarzanych sylab typu mamama, bababa, później pojawiają się ciągi składające się z różnych sylab. Dziecko powtarza dźwięki usłyszane w otoczeniu. W ósmym miesiącu życia dziecko zaczyna rozumieć proste wypowiedzi skierowane do niego, reaguje na swoje imię, słowo daj.

Od 9 miesiąca zaczynają się pojawiać zachowania werbalne, a więc pomruki komunikacyjne, prototypy wyrazowe, w końcu pierwsze wyrazy. Przyjmuje się, że pierwsze wyrazy pojawiają się około 12 miesiąca życia, jednak należy pamiętać, że możliwe są różnice indywidualne. Wraz z pojawieniem się pierwszych słów zaczyna się kolejny etap rozwoju mowy.

Okres wyrazu (od 1 do 2 roku życia)

To czas, w którym stopniowo poszerza się zasób głosek realizowanych przez dziecko, kształtuje się słuch fonemowy, czyli zdolność różnicowania cech głosek ważnych dla znaczenia wyrazu, rozwija się słownik dziecka, który dochodzi do 300 słów. Dziecko głoski których jeszcze nie wymawia zamienia na inne, przestawia lub redukuje sylaby. Są to procesy tzw. fonologii naturalnej i nie powinny w tym okresie budzić niepokoju rodziców. Wypowiedzi ciągle jeszcze są proste, jednowyrazowe, najczęściej oznaczają rzeczy, czynności albo stosunek emocjonalny dziecka. Pojawiają się tzw. holofrazy, czyli zdania całościowe. Są to silnie uwarunkowane kontekstowo wypowiedzi jednowyrazowe, które sygnalizują pewną treść, wychodzącą poza znaczenie danego wyrazu.

Okres zdania (od 2 do 3 roku życia)

Około 20 miesiąca życia dziecko zaczyna używać wypowiedzi dwuwyrazowych, które około drugiego roku życia zaczynają przekształcać się w zdania – pojawia się fleksja i składnia. Ze względu na swój abstrakcyjny charakter często pomijane są przyimki i spójniki – te części mowy pojawiają się najpóźniej.

Okres swoistej mowy dziecka (od 3 do 6/7 roku życia)

Jest to czas rozwijania słownika zarówno biernego jak i czynnego, doskonalenia składni i fleksji. W tym okresie dziecko może przyswoić ok. 8-10 wyrazów na dzień, nawet po jednokrotnym usłyszeniu. Słownik sześciolatka liczy już ok. 4500-5000 słów. Zjawiskiem charakterystycznym jest dziecięce neologizowanie, a więc tworzenie nieistniejących wyrazów z zachowaniem reguł gramatycznych (np. Na tym drzewie rosną żołędzie. To jest żołędziowiec.) lub nadawanie nowego znaczenia wyrazom już istniejącym (np. Mój brat długo pisze, on jest długopis.). Apogeum tego zjawiska przypada ok. 5 roku życia. Około 6-7 roku życia dziecko powinno realizować już wszystkie głoski, mieć opanowaną składnię i formy fleksyjne.

Poszczególne etapy rozwoju mowy u różnych dzieci nie muszą pojawiać się w dokładnie tym samym czasie. Kilkumiesięczne różnice w wystąpieniu zjawisk językowych uważa się za indywidualne i niebudzące niepokoju. Pamiętajmy jednak, że każdą wątpliwość dotyczącą mowy dziecka możemy skonsultować z logopedą, który zbada mowę dziecka i szczegółowo odpowie na wszystkie pytania.

Leave a reply